Şirketler Topluluğunda Hâkim Şirketin Sorumluluğu

Bir şirketin başka bir şirket üzerinde hâkimiyet kurması tek başına hukuka aykırı değildir. Sorun, bu hâkimiyetin bağlı şirketin zararına olacak şekilde kullanılmasıdır. Türk Ticaret Kanunu m.202, hâkim şirketin bağlı şirketi kayba uğratacak işlem ve kararlara yöneltmesini sınırlar ve kaybın denkleştirilmediği hâllerde sorumluluk öngörür.

Hangi işlemler kayıp doğurabilir?

TTK m.202; iş, varlık, fon, personel, alacak veya borç devri; kârın azaltılması veya aktarılması; malvarlığının haklarla sınırlandırılması; kefalet, garanti veya aval verilmesi; haklı neden olmaksızın yatırımların kısıtlanması gibi örnekleri açıkça sayar. Liste sınırlı değildir. Önemli olan işlemin bağlı şirket bakımından ekonomik kayıp doğurması ve hâkimiyet etkisiyle yapılmasıdır.

Her kayıp doğrudan tazminat yaratır mı?

Hayır. Kanun, kaybın ilgili faaliyet yılı içinde fiilen denkleştirilmesine veya en geç o faaliyet yılı sonuna kadar bağlı şirkete kaybın nasıl ve ne zaman denkleştirileceğini gösteren denk değerde bir istem hakkı tanınmasına imkân verir. Bu mekanizma işletilirse sorumluluk değerlendirmesi değişir.

Denkleştirme yapılmazsa kim talepte bulunabilir?

Kayıp faaliyet yılı içinde giderilmez ve denk istem hakkı da tanınmazsa bağlı şirketin pay sahipleri, hâkim şirketten ve kayba sebep olan yönetim organı üyelerinden şirket zararının tazminini isteyebilir. TTK m.202 alacaklılara da belirli koşullarda şirketin zararının şirkete ödenmesini isteme imkânı tanır.

Hâkim şirketin savunması ne olabilir?

Kanun, aynı işlemin bağımsız bir şirketin tedbirli yöneticileri tarafından da aynı veya benzer şartlarda yapılabileceğinin ispatı hâlinde tazminata hükmedilmeyeceğini düzenler. Bu nedenle yalnız grup içi işlem bulunması yeterli değildir; işlemin bağlı şirket menfaatine etkisi, karşılığı ve emsal koşulları birlikte incelenmelidir.

Hangi belgeler önemlidir?

Bağlılık raporları, yönetim ve genel kurul kararları, grup içi sözleşmeler, teminatlar, para ve varlık transferleri, muhasebe kayıtları ve işlemin bağlı şirkette yarattığı ekonomik sonuç temel delillerdir. Dava öncesinde “grup şirketi para aktardı” demek yerine hangi işlem nedeniyle ne kadar kayıp doğduğu ve denkleştirmenin yapılıp yapılmadığı somutlaştırılmalıdır.