Anonim Şirkette Pay Devri: Nama veya Hamiline Yazılı Paylar Nasıl Devredilir?

Anonim şirkette pay devri, “hisseyi sattım, bitti” şeklinde tek işlemden ibaret değildir. Payın nama mı hamiline mi yazılı olduğu, pay senedi bastırılıp bastırılmadığı, bedelin tamamen ödenip ödenmediği, esas sözleşmede devir sınırlaması bulunup bulunmadığı ve hamiline paylarda Merkezi Kayıt Kuruluşu bildirimi sonucu değiştirir. Devir sözleşmesi ile pay sahipliği haklarının şirkete karşı kullanılabilmesi aynı aşama olmayabilir.

Nama Yazılı Pay Senedi Nasıl Devredilir?

TTK m.490 uyarınca kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe nama yazılı paylar serbestçe devredilebilir. Pay senedi basılmışsa hukuki işlemle devir, ciro edilmiş pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle yapılabilir. Pay defterine kayıt ise şirket karşısında pay sahipliği haklarının kullanılması bakımından önemlidir. Devir belgesinde pay sayısı, nominal değer ve seri/tertip bilgilerinin açık yazılması ileride uyuşmazlığı azaltır.

Esas Sözleşme Devri Sınırlayabilir mi?

TTK m.492, esas sözleşmede nama yazılı payların şirket onayına bağlanmasına imkan tanır. Şirketin ret sebepleri sınırsız değildir; özellikle halka açık olmayan şirketlerde TTK m.493’teki önemli sebep veya gerçek değerden satın alma önerisi sistemi gündeme gelebilir. Bu yüzden pay satışı öncesinde yalnız pay senedine değil esas sözleşmedeki bağlam hükümlerine de bakılmalıdır.

Bedeli Tam Ödenmemiş Nama Yazılı Pay

Pay bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı payların devrinde kanuni onay sistemi ayrıca önemlidir. TTK m.491 uyarınca belirli istisnalar dışında şirket onayı gerekir. Devralanın ödeme gücü ve istenen teminat konusu gündeme gelebilir. “Payı noter sözleşmesiyle sattık” demek, sermaye borcu devam eden payda şirket hukukundaki tüm sonuçların oluştuğunu tek başına göstermez.

Hamiline Yazılı Pay Senetleri

2021 değişiklikleri sonrasında hamiline yazılı pay senetlerinin devrinde yalnız fiziki teslim yeterli değildir. TTK m.489 uyarınca zilyetliğin geçirilmesi yanında devralanın MKK’ya bildirim yapması gerekir; bildirim yapılmadıkça paya bağlı hakların kullanılması mümkün olmaz. Bu nedenle satış bedeli ödendiği halde MKK kaydı yapılmamışsa genel kurul ve oy hakkı gibi konularda sorun çıkabilir.

Pay Defteri Neden Önemli?

Nama yazılı paylarda şirket pay defterini tutar. Devralan şirketten pay defterine kayıt talep etmeli; şirket de devir sınırlaması bulunup bulunmadığını ve kanuni şartları incelemelidir. Pay defterine kayıt yapılmaması her durumda devrin taraflar arasında geçersiz olduğu anlamına gelmez; ancak şirket karşısındaki ortaklık haklarını doğrudan etkileyebilir.

Pay Senedi Basılmamışsa

Kapalı anonim şirketlerde pay senedi hiç bastırılmamış olabilir. Çıplak payın devrinde pay senedine özgü ciro prosedürü uygulanamaz; alacağın/üyelik hakkının devrine ilişkin genel hükümler ve şirket hukukundaki kayıt düzeni değerlendirilir. Bu nedenle “senet yok, pay devredilemez” sonucu da, “tek e-posta yeter” sonucu da doğru değildir. Devrin yazılı belgelenmesi ve şirket kayıtlarının güncellenmesi önemlidir.

Devir Bedeli Ödenmezse

Pay devrinin şirket hukukundaki geçerliliği ile alıcı-satıcı arasındaki satış bedeli borcu farklı meselelerdir. Alıcı bedeli ödemezse satıcının sözleşmeden doğan alacak, temerrüt veya dönme/fesih hakları gündeme gelebilir. Pay defteri ve MKK işlemleri tamamlandıktan sonra devir bedeli uyuşmazlığı daha karmaşık hale geleceği için ödeme takvimi ve teminat baştan açık yazılmalıdır.

Şirket Onay Vermezse

Esas sözleşmeye dayalı onay sistemi varsa şirketin ret gerekçesi kanunun izin verdiği sınırlar içinde olmalıdır. Yönetim kurulunun soyut “istemiyoruz” cevabı her durumda yeterli değildir. Ret kararı, esas sözleşmedeki önemli sebep ve varsa gerçek değerden alım önerisi yönünden incelenebilir. Devralanın pay sahipliği haklarını ne zaman kazanacağı da payın türüne göre değişir.

Miras, Mal Rejimi ve Cebri İcra

Pay miras, eşler arasındaki mal rejimi veya cebri icra yoluyla kazanılmışsa devir sınırlamalarının uygulanması bazı yönlerden farklıdır. Şirketin bu yollarla iktisap edilen paylara ilişkin onay reddi daha sınırlı imkanlara tabidir. Bu nedenle iradi satışla mahkeme/icra kaynaklı pay geçişi aynı prosedürle değerlendirilmemelidir.

Pratik Devir Dosyası

Devir öncesinde güncel esas sözleşme, pay defteri, pay senedi/ilmühaber, sermaye ödeme durumu ve MKK kayıtları görülmelidir. Devir sözleşmesinde payın tanımı, bedel, ödeme tarihi, şirket kayıtlarının güncellenmesi ve gerekli bildirimlerin kimin tarafından yapılacağı açıkça yazılmalıdır. İşlem sonrasında pay defteri/MKK ve genel kurul katılım haklarının fiilen güncellendiği kontrol edilmelidir.