Ticari Defterler Delil Olur mu? Mahkemede Defter Kayıtlarıyla Alacak Nasıl İspatlanır?

Tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda fatura, banka hareketleri, sözleşme ve yazışmaların yanında ticari defterler de önemli olabilir. Ancak “benim defterimde alacak yazıyor” demek tek başına o alacağı ispatlamaz. Ticari defterlerin delil gücü HMK m.222’de özel şartlara bağlanmıştır.

Mahkeme defterlerin ibrazını isteyebilir

HMK m.222 uyarınca mahkeme ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir. İncelemede yalnız tek bir hesap satırı değil, uyuşmazlıkla ilgili kayıtların bütünlüğü ve dayanak belgelerle uyumu önem taşır.

Defterin sahibi lehine kullanılmasının şartları

Defterlerin sahibi lehine delil olabilmesi için kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun tutulması, gerekli açılış ve kapanış onaylarının bulunması ve kayıtların birbirini doğrulaması gerekir. Bunun yanında karşı tarafın usulüne uygun defterlerinde aykırı kayıt bulunmaması veya karşı tarafın defterlerini ibraz etmemesi ve kayıtların aksinin senet ya da başka kesin delille ispatlanmamış olması aranır.

Karşı tarafın defterinde hiç kayıt yoksa

Karşı tarafın usulüne uygun tutulmuş ticari defterlerinde uyuşmazlık konusu işlem hakkında hiçbir kayıt bulunmaması hâlinde, bir tarafın kendi ticari defteri o taraf lehine tek başına delil olarak kullanılamaz. Bu nedenle fatura, teslim belgesi, banka kaydı, sipariş, e-posta veya başka dayanakların dosyadaki yeri önemini korur.

Usulsüz defter sahibinin aleyhine sonuç doğurabilir

Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ya da kayıtları birbirini doğrulamayan ticari defterler HMK m.222’deki şartlar çerçevesinde sahibi aleyhine delil olabilir. Defterin yalnız lehe satırlarını seçip aleyhe kayıtları yok saymak mümkün değildir; usulüne uygun defterdeki lehe ve aleyhe kayıtlar birlikte değerlendirilir.

Alacak davasında pratik olarak neye bakılır?

Defter kayıtları; sözleşme, fatura, irsaliye, teslim kaydı, banka hareketi, cari hesap mutabakatı ve karşı taraf defteriyle birlikte okunmalıdır. Özellikle faturanın deftere işlenmiş olması ile mal veya hizmetin gerçekten teslim edildiğinin ispatı aynı şey değildir. İddianın hangi işlemden doğduğu ve o işlemi doğrulayan dış belgeler ayrıca gösterilmelidir.