Eşler Arasında Bağış ve Mal Rejimi: Eşe Verilen Para veya Taşınmaz Tasfiyede Nasıl Değerlendirilir?

Evlilik sırasında bir eşin diğerine para göndermesi, araba veya taşınmaz devretmesi her zaman aynı hukuki sonuca bağlanmaz. İşlem gerçek bir bağışsa, bağışı alan eş bakımından karşılıksız kazanma söz konusudur; ancak para aile gideri, borç, yatırım katkısı veya mal edinimine katılım amacıyla verilmişse nitelendirme değişebilir.

Bağış yoluyla kazanılan mal kişisel maldır

Edinilmiş mallara katılma rejiminde TMK m.220, bir eşin miras veya herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerlerini kişisel mal sayar. Bu nedenle üçüncü kişinin eşlerden birine bağışladığı para veya taşınmaz kural olarak tasfiyede o eşin kişisel malıdır.

Eşin diğer eşe yaptığı bağışta da önce bağış ispatlanır

Eşler birbirlerine bağış yapabilir. Ancak boşanma sırasında “ben sana bağışlamamıştım, sadece ev alınsın diye verdim” tartışması çıkabilir. Banka açıklaması, tapu işlemi, yazışmalar, devir sözleşmesi ve tarafların davranışları işlemin gerçek amacını belirlemede önemlidir.

Tapu devri tek başına her şeyi çözmez

Bir taşınmazın eşin üzerine tescil edilmiş olması mülkiyet bakımından güçlü bir veridir; fakat mal rejimi tasfiyesinde taşınmazın hangi kaynakla edinildiği ve karşılıksız devir iddiası ayrıca tartışılabilir. Özellikle satış gibi gösterilen bağış veya bedeli diğer eşçe ödenen alımda para kaynağı incelenir.

Bağışlanan malın yerine geçen değer

Kişisel mal satılıp bedeliyle başka bir mal alınmışsa TMK m.220’deki “kişisel mallar yerine geçen değerler” kuralı gündeme gelebilir. Ancak para başka gelirlerle karışmışsa ikame bağının belgelerle izlenebilmesi önemlidir.

Kişisel malın geliri farklıdır

Yasal mal rejiminde kişisel malların gelirleri kural olarak edinilmiş mal kapsamındadır. Örneğin bağışla edinilmiş bir taşınmazın kira gelirinin mal rejimindeki niteliği, taşınmazın kendisinden farklı olabilir. Mal rejimi sözleşmesiyle farklı düzenleme yapılmış olması ayrıca kontrol edilir.

Katkı ve değer artış payı iddiası

Bir eş diğer eşin kişisel malına karşılıksız bağış amacı olmadan para veya emek katkısı yaptıysa, şartları varsa değer artış payı gibi talepler gündeme gelebilir. Bu nedenle “para eşime gitti, artık bağıştır” veya tam tersi “eşime verilen her para alacaktır” denemez.

İspat yükü

TMK m.222 uyarınca belirli bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür; ayrıca aksi ispat edilene kadar malların edinilmiş mal olduğu karinesi vardır. Bağış iddiasında işlem tarihi ve para kaynağı bu yüzden kritik önemdedir.

Sonuç

Eşler arasındaki mal devrinde mal rejimi sonucu, işlemin gerçekten bağış olup olmadığına ve malın hangi kaynaktan edinildiğine bağlıdır. Tapu, banka hareketi ve yazışmalar birlikte değerlendirilmeden yalnız “eşimin üzerine” veya “ben ödedim” cümlesiyle sonuç kurulamaz.

Eşe Yapılan Gerçek Bağış Kural Olarak Kişisel Maldır

TMK m.220, eşlerden birinin mal rejimi sırasında miras veya başka bir karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerlerini kişisel mal sayar. Bu nedenle bir eşin diğer eşe gerçek bir bağış olarak devrettiği para veya taşınmaz, bağışı alan eş bakımından kural olarak kişisel mal niteliği kazanabilir. Ancak işlemin gerçekten bağış mı, geçici kullanım mı, borç mu veya güvene dayalı devir mi olduğu ispat edilmelidir.

Tapu Devri Varsa

Taşınmazın eşe bağışlanması mülkiyet devrinin şekil şartlarına tabidir. Tapuda satış gösterilmiş olsa bile taraflardan biri işlemin gerçekte bağış olduğunu ileri sürüyorsa muvazaa, ispat ve üçüncü kişilerin durumu ayrıca değerlendirilir. Sırf eşler arasında yapılmış olması işlemin hukuki sebebini değiştirmez.

Bağışlanan Malın Geliri

Malın kendisi kişisel mal olsa da edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel malların gelirleri kural olarak edinilmiş mal kapsamında değerlendirilebilir. Bu nedenle örneğin bağışlanan bir taşınmaz ile bu taşınmazdan evlilik süresince elde edilen kira gelirinin mal rejimi niteliği aynı olmayabilir.

Bağıştan Dönme ile Mal Rejimi Ayrı Konudur

Bağışlamadan dönme TBK'daki özel sebeplere bağlı ayrı bir kurumdur. Boşanmanın gerçekleşmesi tek başına her eşler arası bağışı geri alma hakkı yaratmaz. Mal rejimi tasfiyesinde ise bağışın kişisel mal niteliği ve varsa diğer eşin katkıları ayrıca incelenir.

İspat

Tapu kayıtları, banka transfer açıklamaları, noter belgeleri, tarafların mesajları ve paranın kullanım biçimi işlemin bağış olup olmadığının tespitinde önemlidir. 'Sana verdim ama sonra geri alacaktım' iddiası ile koşulsuz bağış aynı hukuki sonucu doğurmaz.