Evlat Edinme Yaşı ve Şartları: 30 Yaş ve 5 Yıl Kuralı
Güncelleme tarihi: 13 Eki
Evlat edinmede tek bir yaş kuralı yoktur. Eşlerin birlikte evlat edinmesinde TMK m.306 uyarınca eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir; evli olmayan kişi ise otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Küçüğün evlat edinilmesinde ayrıca bir yıllık bakım ve eğitim, evlat edinen ile çocuk arasındaki yaş farkı, gerekli rızalar ve çocuğun yararı gibi şartlar da değerlendirilir.
Uygulamada en çok karıştırılan konu ‘30 yaş’ ve ‘5 yıl evlilik’ şartıdır. Bunlar her durumda birlikte aranmaz. Eşlerin birlikte evlat edinmesi, eşlerden birinin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesi ve evli olmayan kişinin tek başına evlat edinmesi için farklı hükümler uygulanır.
Küçük evlat edinmede temel şartlar nelerdir?
Türk Medeni Kanunu m.305’e göre bir küçüğün evlat edinilmesi için, küçüğün evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması gerekir. Bunun yanında evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarını hakkaniyete aykırı biçimde zedelememesi gerekir.
Bu nedenle evlat edinme yalnız başvuru sahibinin isteğine bağlı bir işlem değildir. Mahkeme, kurulacak soybağının çocuk açısından gerçek ve sürdürülebilir bir aile ilişkisi oluşturup oluşturmadığını değerlendirir.
Eşler birlikte evlat edinmek için kaç yaşında olmalı?
TMK m.306 uyarınca eşler kural olarak ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayan iki kişi birlikte evlat edinemez. Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir. Bu nedenle ‘hem 30 yaş hem 5 yıllık evlilik şartı vardır’ şeklindeki ifade doğru değildir; kanun bu şartları alternatifli kurmuştur.
Somut olayda evlilik süresi ve yaş koşulu nüfus kayıtları üzerinden değerlendirilir. Yaş veya evlilik süresi dışında m.305’teki bir yıllık bakım ve eğitim ile çocuğun üstün yararına ilişkin şartlar ayrıca aranır.
Eşlerden biri diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir mi?
Evet. Üvey çocuğun evlat edinilmesinde TMK m.306 özel bir kolaylık öngörür. Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir. Burada beş yıllık evlilik şartı uygulanmaz.
Bununla birlikte çocuğun rızası, diğer biyolojik ebeveynin rızasının gerekip gerekmediği ve çocuğun yararı ayrıca incelenir. Rıza konusu somut aile yapısına göre davanın en önemli noktalarından biri olabilir.
Evli olmayan kişi tek başına evlat edinebilir mi?
TMK m.307’ye göre evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Dolayısıyla kişinin evli olmaması, tek başına evlat edinmeye engel değildir; fakat 30 yaş şartı ve küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin diğer koşullar yine uygulanır.
Kanun ayrıca bazı istisnai durumlarda evli bir kişinin de tek başına evlat edinmesine izin verir. Otuz yaşını doldurmuş eş; diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması, iki yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmemesi veya mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir eşinden ayrı yaşaması nedeniyle birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispatlarsa tek başına evlat edinme gündeme gelebilir.
Evlat edinen ile çocuk arasında kaç yaş fark olmalı?
TMK m.308’e göre evlat edinilen, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olmalıdır. Bu şart, başvuru tarihinde tarafların doğum tarihleri üzerinden objektif biçimde kontrol edilir.
Çocuğun rızası gerekir mi?
Ayırt etme gücüne sahip olan küçük, kendi rızası olmadıkça evlat edinilemez. Çocuğun yaşı tek başına belirleyici değildir; ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı somut olayda değerlendirilir. Vesayet altındaki küçük bakımından ise, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izni gerekir.
Mahkemenin yapacağı araştırmada çocuk ile evlat edinen arasındaki ilişki ve çocuğun görüşü de önem taşır. Evlat edinmenin merkezinde yetişkinlerin isteğinden ziyade çocuğun yararı bulunur.
Biyolojik anne ve babanın rızası şart mı?
Kural olarak evet. TMK m.309, küçüğün ana ve babasının rızasını arar. Rıza, küçüğün veya ana-babanın oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanıp tutanağa geçirilir. Sıradan bir yazılı belge veya aile içindeki sözlü onay, kanunun öngördüğü mahkeme tutanağının yerini tutmaz.
TMK m.310’a göre ana-babanın rızası çocuğun doğumundan itibaren altı hafta geçmeden verilemez. Verilen rıza, tutanağa geçirilmesinden itibaren altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir; geri almadan sonra yeniden verilen rıza ise kesindir.
Ana veya babanın rızasının aranmadığı hâller
TMK m.311 uyarınca ana veya babadan birinin kim olduğu ya da uzun süredir nerede oturduğu bilinmiyorsa, ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa veya küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa o kişinin rızasının aranmaması gündeme gelebilir. Bu, başvuru sahibinin tek taraflı olarak ‘rıza gerekmiyor’ demesiyle oluşmaz; kanundaki şartların değerlendirilmesi gerekir.
Evlat edinme noter işlemiyle yapılabilir mi?
Hayır. Evlatlık ilişkisi bir sözleşme veya noter belgesiyle kurulmaz. TMK m.315’e göre evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri; birlikte evlat edinmede ise eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir. Evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulmuş olur.
Mahkeme hangi konuları araştırır?
TMK m.316, hâkime geniş bir araştırma yükümlülüğü verir. Karar verilmeden önce esaslı durum ve koşullar kapsamlı biçimde araştırılır; evlat edinen ile evlat edinilen dinlenir ve gerektiğinde uzman görüşü alınır.
Araştırmada özellikle tarafların kişilik ve sağlık durumları, aralarındaki ilişki, ekonomik durum, evlat edinenin eğitme yeteneği, evlat edinme sebepleri, aile ilişkileri ve bakım ilişkisinin gelişimi ele alınır. Evlat edinenin altsoyu varsa onların evlat edinmeye ilişkin tavır ve düşünceleri de değerlendirilir.
Evlat edinme başvurusunda hangi belgeler önem taşır?
İstenebilecek belgeler başvurunun türüne ve somut duruma göre değişebilir. Ancak mahkemenin yaş, evlilik, soybağı, rıza ve bakım ilişkisini değerlendirebilmesi için özellikle aşağıdaki bilgi ve belgeler önem kazanır:
Evlat edinen veya eşlere ait nüfus ve medeni hâl kayıtları.
Çocuğun nüfus ve soybağı bilgileri.
Bir yıllık bakım ve eğitim ilişkisinin nasıl gerçekleştiğini gösteren bilgi ve belgeler.
Gerekli hâllerde ana-baba rızasına ilişkin mahkeme tutanakları.
Vesayet altında çocuk varsa vesayet makamına ilişkin kayıt ve izinler.
Tarafların sağlık, ekonomik ve sosyal koşullarına ilişkin mahkemenin gerekli gördüğü belgeler.
Evlat edinme ile velayet veya koruyucu aile aynı şey mi?
Hayır. Evlat edinme mahkeme kararıyla yeni bir soybağı ilişkisi kurar ve evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur. Velayet ise çocuğun bakım, eğitim ve temsilini kapsayan farklı bir aile hukuku kurumudur. Koruyucu aile hizmeti de çocuğun bakımının bir aile ortamında sağlanmasına yönelik idari ve sosyal hizmet mekanizmasıdır; tek başına evlatlık soybağı kurmaz.
Ergin bir kişi evlat edinilebilir mi?
Evet, ancak ergin veya kısıtlıların evlat edinilmesi küçüklerin evlat edinilmesinden farklı şartlara tabidir ve TMK m.313’te ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle 30 yaş, bir yıllık bakım veya ana-baba rızası gibi küçük evlat edinmesine ilişkin kurallar doğrudan aynı şekilde uygulanmaz. Ergin evlat edinmesinde kanundaki özel sebepler, birlikte yaşama veya bakım süresi ve gerekli rızalar ayrıca incelenmelidir.
Sık yapılan yanlışlar
30 yaş ve 5 yıllık evlilik şartlarının her durumda birlikte aranacağını düşünmek.
Üvey çocuğun evlat edinilmesinde de mutlaka beş yıllık evlilik gerektiğini varsaymak.
Biyolojik ebeveynin sıradan bir dilekçeyle verdiği onayın her durumda yeterli olduğunu sanmak.
Çocuğun bir yıl bakılıp eğitilmiş olması koşulunu yalnız formalite olarak görmek.
Evlat edinmenin noter sözleşmesiyle tamamlanabileceğini düşünmek.
Mahkemenin yalnız yaş ve evlilik süresine bakacağını varsaymak.
Sonuç
Küçüklerin evlat edinilmesinde temel çerçeve TMK m.305-312 ile şekil ve araştırma bakımından m.315-316 hükümlerine dayanır. Birlikte evlat edinmede beş yıllık evlilik veya 30 yaş; tek başına evlat edinmede 30 yaş; üvey çocuğun evlat edinilmesinde ise iki yıllık evlilik veya evlat edinen eşin 30 yaşını doldurması öne çıkan şartlardır. Bunlara ek olarak bir yıllık bakım ve eğitim, en az 18 yaş farkı, gerekli rızalar ve her şeyden önce çocuğun yararı değerlendirilir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut başvuruda aile yapısı, çocuğun statüsü, biyolojik ebeveynlerin durumu, rıza ve bakım ilişkisi farklı olabileceğinden başvuru şartları dosya özelinde değerlendirilmelidir. Hukuki dayanak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.305-316.
Yorumlar