İş Hukukunda Genel Olarak Tazminat Türleri
Güncelleme tarihi: 13 Eki
İş hukuku, işçi ve işveren arasındaki dengeleri korumak adına birçok farklı tazminat mekanizması geliştirmiştir. İş sözleşmesi sona erdiğinde veya devam ederken, yaşanan hak ihlallerine göre talep edilebilecek tazminat kalemleri sadece kıdem tazminatıyla sınırlı değildir. İşte Türk hukuk sisteminde işçinin talep edebileceği tüm tazminat türleri ve detayları:
1. Kıdem Tazminatı
İş hukukunun temel taşıdır. En az 1 yıllık kıdemi olan işçinin; haklı bir nedeni olmaksızın işten çıkarılması veya işçinin haklı nedenle (maaşın ödenmemesi, mobbing vb.) istifası halinde ödenir.
Detay: Emeklilik, askerlik ve kadın işçinin evliliği (1 yıl içinde) nedeniyle ayrılmalarda da ödenmesi zorunludur.
2. İhbar Tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde, fesih bildirim sürelerine (2, 4, 6 veya 8 hafta) uymayan tarafın ödediği tazminattır. Hem işçi hem işveren bu kuralla bağlıdır.
3. Kötüniyet Tazminatı
İş güvencesinden (işe iade davası hakkından) yararlanamayan işçilerin, iş sözleşmesinin işveren tarafından dürüstlük kuralına aykırı şekilde (örneğin hamilelik, sendikal faaliyet dışı şikayetler vb.) feshedilmesi durumunda ödenir.
Miktar: İhbar tazminatının 3 katı tutarındadır.
4. İşe Başlatmama Tazminatı
İşe iade davasını kazanan işçinin, kesinleşen karara rağmen 10 gün içinde işe başvurmasına rağmen işveren tarafından işe alınmaması durumunda ödenir.
Miktar: Mahkemece belirlenen 4 ile 8 ay arasındaki ücret tutarıdır.
5. Boşta Geçen Süre Tazminatı
İşe iade davasında boşta geçen süre için işçinin en çok dört aylık ücret ve diğer haklarına hükmedilebilir. Ancak bu hak, işçinin kesinleşmiş kararın kendisine tebliğinden itibaren 10 işgünü içinde işe başlatılmak üzere işverene samimi bir başvuruda bulunmasına bağlıdır. İşverenin bu başvuru üzerine işçiyi işe başlatması hâlinde de koşulları oluşan boşta geçen süre ücreti ödenir; fakat işçi süresinde başvurmazsa veya başvurusu samimi değilse fesih geçerli sayılacağından işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücretini talep edemez (4857 sayılı İş Kanunu m.21).
6. Ayrımcılık Tazminatı (Eşit Davranma Borcuna Aykırılık)
İşverenin; dil, din, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce veya gebelik gibi nedenlerle işçiler arasında ayrım yapması durumunda gündeme gelir.
Miktar: İşçinin 4 aya kadar olan ücreti tutarındadır.
7. Sendikal Tazminat
İşçinin bir sendikaya üye olması, sendikadan ayrılması veya sendikal faaliyetlere katılması nedeniyle işten çıkarılması durumunda ödenir.
Önemli: Bu tazminat, işçinin en az 1 yıllık ücretinden az olamaz.
8. Mobbing (Bezdiri) Nedeniyle Manevi Tazminat
İşyerinde sistemli bir şekilde psikolojik tacize, dışlanmaya veya baskıya maruz kalan işçi, bu durumu ispatladığında manevi tazminat talep edebilir. Bu, kişinin ruhsal bütünlüğünün ve onurunun korunmasını amaçlar.
9. Maddi ve Manevi Tazminat (İş Kazası ve Meslek Hastalığı)
İş kazası veya meslek hastalığı sonucu işçinin bedensel bütünlüğünün zarar görmesi halinde istenir.
Maddi: İş göremezlik oranı üzerinden hesaplanan gelir kaybı.
Manevi: Çekilen acı, elem ve kederin karşılığı.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Ölümle sonuçlanan kazalarda işçinin bakmakla yükümlü olduğu kişilere ödenir.
10. Cezai Şart (Sözleşmeden Doğan Tazminat)
Belirli süreli iş sözleşmelerinde veya eğitim karşılığı taahhüt içeren protokollerde, taraflardan birinin haksız feshi durumunda ödenmesi kararlaştırılan tutardır. Yargıtay kriterlerine göre genellikle "karşılıklılık" ilkesine dayanmalıdır.
İşe iade bakımından 1 aylık süre, dava açma süresi değil, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren arabulucuya başvuru süresidir. Anlaşamama son tutanağından itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (4857 sayılı Kanun m.20). İşe iade kararı kesinleşip tebliğ edildiğinde işverene işe başlatılma başvurusu için ayrıca 10 işgünü bulunduğu unutulmamalıdır.
Yorumlar