Şirkette Sermaye Koyma Borcunun İhlali: Ortak Taahhüt Ettiği Sermayeyi Ödemezse Ne Olur?

Şirket ortağının sermaye taahhüdü, kuruluş veya sermaye artırımı sırasında verilen sıradan bir niyet beyanı değildir. Taahhüt edilen sermayenin kanun ve şirket sözleşmesindeki zamanda yerine getirilmemesi, şirketin ortağa karşı ifa ve bazı hâllerde ek taleplerde bulunmasına yol açabilir.

Şirket sermaye borcunun ödenmesini isteyebilir

TTK m.128/7 uyarınca şirket, her ortağın sermaye koyma borcunu yerine getirmesini isteyebilir ve dava edebilir. Gecikme nedeniyle şirket zarara uğramışsa, kanundaki şartlarla zararının tazminini de talep edebilir. Tazminat talebi bakımından ihtar şartı ayrıca önem taşır.

Nakit sermayede temerrüt faizi

Zamanında yerine getirilmeyen sermaye borcu para ise TTK m.129, şirket sözleşmesi veya esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça şirketin tescilinden itibaren temerrüt faizi ödenmesini düzenler. Bu faiz, koşulları varsa şirketin ayrıca zarar talep etmesine engel değildir.

Anonim şirkette çağrı ve ıskat

Anonim şirkette pay bedelinin ödenmesi yönetim kurulunun usulüne uygun çağrısına bağlanmışsa TTK m.481 ve devamındaki özel hükümler uygulanır. Temerrüde düşen pay sahibi bakımından, gerekli ihtar ve süre koşulları sağlanırsa TTK m.482 kapsamında ilgili paylardan ve yaptığı kısmi ödemelerden doğan haklardan yoksun bırakma yani ıskat gündeme gelebilir. Bu sonuç kendiliğinden doğmaz; kanuni usule uyulmalıdır.

Limited ve anonim şirket aynı değildir

Sermaye koyma borcunun sonuçları şirket türüne göre ayrıntıda değişir. Anonim şirketteki ıskat mekanizmasını limited şirkete otomatik biçimde taşımak doğru değildir. Şirket türü, şirket sözleşmesi, sermaye artırım kararı, ödeme çağrısı ve ortağın hangi tutarı ne zaman ödemesi gerektiği birlikte incelenmelidir.

Dosyada hangi belgeler önemlidir?

Şirket sözleşmesi veya esas sözleşme, kuruluş ya da sermaye artırımı kararı, pay taahhütnamesi, banka dekontları, yönetim kurulu veya müdürler kurulu çağrıları, ihtarlar ve ticaret sicili kayıtları temel belgelerdir. Önce gerçek vade ve ödenmemiş tutar netleştirilmeden ortağın temerrüdü hakkında sonuç çıkarılmamalıdır.

Sermaye Taahhüdü Sıradan Borçtan Farklıdır

Ortak şirkete koymayı taahhüt ettiği sermayeyi süresinde yerine getirmezse yalnız şirketle arasındaki basit bir alacak ilişkisi doğmaz; şirketin sermayesinin korunması ve diğer ortakların menfaati de etkilenir. Şirket türüne göre temerrüt faizi, ihtar, pay sahipliği hakları ve ortaklıktan çıkarma veya payın satışı gibi farklı sonuçlar gündeme gelebilir.

Ödeme Yapıldığı Nasıl İspatlanır?

Banka dekontu, sermaye artırım kararı, ticaret sicili kayıtları ve muhasebe hesapları birlikte incelenmelidir. Ortağın şirket hesabına başka amaçla gönderdiği para sermaye borcuna otomatik mahsup edilmiş sayılmaz. Dekont açıklaması ve şirket kayıtlarının hangi borca ilişkin olduğunu göstermesi önemlidir.

Sermaye borcunda temerrüt dosyası nasıl kurulmalı?

Ortağın taahhüt ettiği sermayeyi ödememesi halinde önce şirket türü, esas sözleşmedeki sermaye taahhüdü, ödeme takvimi ve geçerli ödeme çağrıları incelenmelidir. Banka kayıtları, yönetim veya genel kurul kararları, ticaret sicili belgeleri ve ortağa yapılan bildirimler birlikte değerlendirilmeden sadece şirket muhasebesindeki açık bakiyeye dayanmak risklidir. Kısmi ödeme yapılmışsa hangi sermaye borcuna mahsup edildiği ve kalan tutarın ne zaman muaccel olduğu ayrıca belirlenmelidir. Temerrüdün sonuçları anonim ve limited şirket bakımından aynı ayrıntılarla ilerlemez; faiz, tahsil talebi ve ortaklık/pay ilişkisine etkileri şirket türüne ve somut sürece göre ayrıştırılmalıdır. Şirketin sonradan sermaye artırımı yapması, ortağın pay devretmesi veya şirketten ayrılması da eski sermaye taahhüdünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu nedenle dava veya takip öncesinde sermaye taahhüdünün kaynağı ile muacceliyet zincirinin belge üzerinden kurulması gerekir.

Pay devri sermaye borcunu otomatik silmez

Ortağın payını devretmiş olması geçmiş dönemde doğmuş sermaye koyma borcunun kendiliğinden sona erdiği varsayımıyla hareket edilmemelidir. Devir sözleşmesi, şirket kayıtları ve borcun hangi tarihte doğduğu birlikte incelenmeli; devreden ve devralanın sorumluluğu şirket türüne ve olayın zamanlamasına göre ayrı değerlendirilmelidir.

Anonim Şirkette TTK 482 ve 483 Uyarınca Iskat Süreci

Anonim şirkette sermaye koyma borcunu süresinde yerine getirmeyen pay sahibi TTK m.482'ye göre ayrıca ihtara gerek olmaksızın temerrüt faizi ödemekle yükümlü olabilir. Yönetim kurulunun mütemerrit ortağı pay sahipliğinden doğan ilgili haklarından yoksun bırakması ise ayrı bir usule tabidir. TTK m.483'teki ihtarda, ödenmeyen tutarın bir ay içinde ödenmesi ve aksi hâlde doğabilecek ıskat sonuçları açıkça belirtilmelidir. Nama yazılı pay senetleri için bildirim yöntemi ayrıca düzenlenmiştir.

Limited Şirketten Alacak ile Pay Sahibinin Sermaye Borcu Karıştırılmamalı

Limited şirkette ortağın sermaye taahhüdünü yerine getirmemesiyle anonim şirkette pay sahibinin ıskatı aynı prosedüre tabi değildir. Şirketin üçüncü kişiye olan borcu da doğrudan ortak adına yapılmış bir sermaye taahhüdü sayılmaz. Uyuşmazlıkta şirket türü, sermaye artırım kararı, esas sözleşme, ticaret sicili, vadesi gelen tutarlar ve ödeme hareketleri birbiriyle karşılaştırılmalıdır.

Resmî kanun metni

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.482–483) — UYAP Mevzuat. Anonim şirkette sermaye koyma borcunun temerrüdü ile pay sahipliğinden çıkarma sonuçları farklı koşullara tabidir.