Anonim Şirkette Özel Denetim Talebi Nasıl Yapılır?
Güncelleme tarihi: 12 Eki
Anonim şirkette pay sahibi, şirket yönetimine ilişkin belirli bir işlemin açıklanmasını isteyebilir. Yönetim kurulunun yaptığı her işin genel olarak araştırılması için değil, pay sahipliği haklarının kullanılmasını etkileyen somut olayların açıklığa kavuşturulması için özel denetim yolu öngörülmüştür. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 437–444. maddeleri bilgi alma, özel denetim talebi, mahkemenin denetçi ataması ve raporun değerlendirilmesine ilişkin kuralları düzenler.
Özel denetim ile bilgi alma hakkının farkı
TTK m.437 uyarınca pay sahibi genel kurulda şirketin işleri, yönetim kurulunun faaliyetleri ve denetimin sonuçları hakkında bilgi isteyebilir. Bilgi alma veya inceleme hakkının kullanılması ile bütün şirket kayıtlarının sınırsız biçimde incelenmesi aynı şey değildir. Belirli olayın yeterince açıklığa kavuşmadığı hâllerde, TTK m.438'deki koşullar da mevcutsa özel denetim talebi gündeme gelir. Özel denetim, olağan bilgi alma yolunun yerine kendiliğinden geçmez.
Genel kurulda kim talepte bulunabilir?
TTK m.438/1 kapsamında her pay sahibi, pay sahipliği haklarını kullanabilmesi için gerekli olması ve bilgi alma veya inceleme hakkını daha önce kullanmış bulunması şartıyla, belirli olayların özel denetimle açıklığa kavuşturulmasını genel kuruldan isteyebilir. Bunun için talebin genel kurul gündeminde önceden yazılmış olması zorunlu değildir. İstemde hangi işlemin, hangi dönemin ve hangi uyuşmazlığın araştırılmasının istendiği somut biçimde açıklanmalıdır. Yalnız 'şirketin tüm faaliyetlerinin denetlenmesini istiyorum' biçimindeki soyut bir talep, kanunun belirli olay şartı bakımından sorun yaratabilir.
Genel kurul talebi kabul ederse: 30 günlük süre
Genel kurul özel denetim istemini onaylarsa şirket veya herhangi bir pay sahibi, 30 gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir (TTK m.438/2). Genel kurulun olumlu kararı, denetçinin kendiliğinden atanması anlamına gelmez; ayrıca mahkemeye başvuru gerekir. Bu yüzden genel kurul toplantısının tarihi, kararın tam içeriği ve denetim konusu başvuruya hazırlanırken birlikte incelenmelidir.
Genel kurul reddederse kimler mahkemeye gidebilir?
Talebin genel kurulca reddedilmesi durumunda TTK m.439/1 daha sınırlı bir başvuru hakkı tanır. Sermayenin en az onda birini temsil eden pay sahipleri, halka açık anonim şirketlerde sermayenin yirmide birini temsil eden pay sahipleri veya paylarının itibarî değeri toplamı en az bir milyon Türk lirası olan pay sahipleri, üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir. Kanunda sayılan bu eşikler alternatif niteliktedir. Ret kararını izleyen başvuruda pay sahipliği ve gerekli çoğunluk somut belgelerle gösterilmelidir.
Ret kararından sonra mahkeme neyi inceler?
TTK m.439/2 gereği mahkemeden özel denetçi atanmasını isteyenlerin, kurucuların veya şirket organlarının kanunu ya da esas sözleşmeyi ihlal ederek şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattığını ikna edici biçimde ortaya koyması gerekir. Yalnız ortaklar arasında anlaşmazlık bulunması veya yönetim kurulunun aldığı karardan hoşnut olunmaması tek başına yeterli değildir. Belirli bir işlem, bilgi alma aşamasında yapılan başvuru ve ihlal iddiası arasında somut bağlantı kurulması önem taşır.
Başvuruda hangi belgeler önemlidir?
Şirket pay defteri veya pay sahipliğini gösteren belgeler, genel kurul toplantı tutanağı, hazır bulunanlar listesi, bilgi alma veya inceleme talebinin içeriği, verilen cevaplar, ilgili yönetim kurulu kararları, finansal tablolar ve tartışmalı işlemin belgeleri başvurunun niteliğine göre önem taşıyabilir. Talep, belirli olayları ve incelenmesi istenen hususları açıklamalıdır. Belgelerin mahkemeye sunulmasının şirket sırlarının korunmasına ilişkin hukuki kuralları ortadan kaldırmadığı da unutulmamalıdır.
Özel denetçiyi kim seçer ve neyi inceleyebilir?
TTK m.440 uyarınca mahkeme şirketi ve istem sahiplerini dinleyerek karar verir. İstemi yerinde görürse denetimin konusunu belirleyerek bir veya birden fazla bağımsız uzman görevlendirir; mahkemenin bu konudaki kararı kesindir. Denetim şirket faaliyetlerini gereksiz yere aksatmayacak biçimde yürütülür. TTK m.441, yönetim kurulunun ilgili defter ve belgelerin incelenmesine izin verme, şirket organlarının ve çalışanların önemli olgular hakkında bilgi verme yükümlülüklerini ve denetçinin sır saklama borcunu düzenler.
Denetim raporu ne olur?
Özel denetçi inceleme sonucunu şirket sırlarını koruyarak mahkemeye raporlar. Mahkeme, raporun korunması gereken şirket menfaatlerine etkisini gözetir ve açıklanan raporla ilgili taraflara değerlendirme ve ek soru sunma olanağı tanır (TTK m.442). Yönetim kurulu raporu ve değerlendirmeleri ilk genel kurula sunar. Her pay sahibi, genel kurulu izleyen bir yıl içinde raporun ve yönetim kurulunun görüşünün bir suretini şirketten isteyebilir (TTK m.443).
Denetim giderlerini kim karşılar?
TTK m.444 uyarınca mahkeme özel denetçi atanmasını kabul ettiğinde avans ve giderleri belirler. Kural olarak bu giderler şirketçe karşılanır; özel hâl ve şartların haklı göstermesi durumunda giderler kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletilebilir. Genel kurul özel denetçi atanmasını kararlaştırmışsa giderler şirkete aittir. Başvurunun mali sonucu değerlendirilirken bu olasılık göz önünde bulundurulmalıdır.
Sonuç: Genel kurul kararı ile mahkeme yolu birbirinden ayrılmalı
Özel denetim isteminde önce bilgi alma veya inceleme hakkının kullanılıp kullanılmadığı, araştırılması istenen belirli olay, genel kurulun kabul ya da ret kararı ve buna bağlı farklı dava açma süreleri incelenmelidir. Kabul hâlinde 30 gün; ret hâlinde kanundaki pay sahipliği şartlarını taşıyan kişiler bakımından üç ay öngörülmüştür. Bu metin genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; başvuru süresi ve koşulları somut şirket kayıtları üzerinden değerlendirilmelidir.
Yorumlar