Çekten Cayma: Keşideci Bankaya Ödememe Talimatı Verebilir mi?
Güncelleme tarihi: 10 Eki
Çeki düzenleyen kişinin bankaya sonradan ödeme yapmama talimatı vermesi, çekin her durumda ödenmesini engellemez. Çekten caymanın ne zaman hukuki sonuç doğuracağı, özellikle kanuni ibraz süresiyle bağlantılıdır. Bu konu, çekin kaybolması veya sahtecilik iddiası gibi farklı hukuki durumlarla da karıştırılmamalıdır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 799. maddesine göre çekten cayma ancak ibraz süresi geçtikten sonra hüküm ifade eder. Dolayısıyla keşidecinin ibraz süresi devam ederken verdiği tek taraflı cayma talimatının bankayı çekin ödenmesinden otomatik olarak alıkoyacağı kabul edilemez.
Çekten cayma ne anlama gelir?
Çekten cayma, düzenleyenin çeke ilişkin ödeme yetkisinin belirli aşamada geri alınmasını amaçlayan beyanıdır. Ancak bu beyanın muhatap bankaya iletilmesi ile hüküm doğuracağı zaman aynı şey değildir. Bankanın işlem yaparken çekin ibraz süresini ve kanuni koşulları dikkate alması gerekir.
İbraz süresi dolmadan ödeme engellenebilir mi?
TTK m.799/1, çekten cayma beyanının ibraz süresi geçmeden hüküm ifade etmeyeceğini açıkça düzenler. Bu nedenle 'çek henüz bankaya götürülmedi, hemen cayma talimatı vererek ödemeyi durdurabilirim' düşüncesi her olayda doğru değildir. İbraz süresinin nasıl hesaplandığı ise çekin düzenlenme ve ödeme yerine ilişkin kanuni kurallara göre belirlenir.
Çekin kaybı, çalınması, sahtecilik şüphesi veya yetkisiz şekilde doldurulması gibi iddialar aynı kavram değildir. Bu tür olaylarda ilgili hukuki koruma yolları ve gerektiğinde yargısal kararlar ayrı değerlendirilmelidir. Tek başına çekten cayma bildirimi, başka bir hukuki sorunu kendiliğinden çözmez.
İbraz süresi geçtikten sonra banka ne yapabilir?
TTK m.799/2 uyarınca, çekten cayılmamışsa muhatap banka ibraz süresinin geçmesinden sonra da çeki ödeyebilir. Buna karşılık cayma beyanının süresinden sonra bankaya ulaşması veya bankadaki kayıtların durumu, somut ödeme işleminin değerlendirilmesinde önem taşır. Başvuru veya itiraz yapılırken çekin ibraz tarihi ile bankaya iletilen talimatın tarihi birlikte incelenmelidir.
Çekten cayma, çek borcunu ortadan kaldırır mı?
Bankaya yapılan cayma bildirimi ile çekin dayandığı borcun bulunup bulunmadığı farklı hukuki meselelerdir. Çekin ödenmemesi hâlinde hamilin başvurabileceği kambiyo ve alacak yolları, senetteki imzalar, taraf sıfatları, ibraz ve diğer kanuni koşullara göre ayrıca değerlendirilir. Cayma talimatı verilmiş olması tek başına temel borcun sona erdiğini göstermez.
Keşideci ve hamil açısından hangi belgeler önemlidir?
Çekin aslı veya güvenilir sureti, düzenlenme tarihi ve yeri, ödeme yeri, bankaya ibraz bilgileri, karşılık durumu, ödeme talimatının bankaya ne zaman ve nasıl bildirildiği, bankanın yanıtları ve çekin veriliş nedenine ilişkin belgeler bir arada incelenmelidir. Taraflar arasındaki ticari yazışmalar ve ödeme kayıtları, çek ilişkisinin arka planını açıklayabilir.
Özellikle farklı tarihlerde yapılan bildirimlerin birbirine karıştırılması yanlış sonuçlara yol açabilir. Çekin düzenlenmesi, ibrazı, cayma bildirimi ve varsa bankanın ödeme veya iade işlemi ayrı ayrı tarih sırasına konulmalıdır.
Çekin zayi olması veya sahtecilik iddiası farklıdır
Çekin irade dışı elden çıkması ya da üzerindeki imza ve kayıtların sahte olduğunun ileri sürülmesi hâlinde, sıradan bir çekten cayma talimatı yerine olayın niteliğine uygun hukuki başvuru yolları araştırılmalıdır. Bankanın yükümlülükleri ve mahkemeden istenebilecek tedbirler, iddianın somut dayanağına göre değişebilir.
Sonuç
Çekten cayma açısından ilk kontrol edilmesi gereken husus ibraz süresidir. TTK m.799 hükmü göz ardı edilerek verilen bir ödememe talimatının her hâlükârda sonucu değiştireceği varsayılmamalıdır. Olayın çek hukuku, banka işlemleri ve temel borç ilişkisi bakımından birlikte incelenmesi gerekir.
Yorumlar