Haksız Şikâyet Nedeniyle Manevi Tazminat Davası Açılabilir mi?
Güncelleme tarihi: 14 Eki
Savcılığa, kolluğa veya başka bir kamu makamına başvurularak şikâyette bulunulması, kural olarak hak arama özgürlüğünün kullanım biçimidir. Ancak şikâyet hakkının salt başka bir kişiyi zarara uğratmak, küçük düşürmek veya gerçek dışı iddialarla baskı altına almak için kullanılması, belirli koşullarda kişilik hakkı ihlali ve manevi tazminat sorumluluğu doğurabilir. Burada belirleyici olan yalnız soruşturmanın nasıl sonuçlandığı değil, başvuru sırasında şikâyetçiyi harekete geçiren somut olguların bulunup bulunmadığıdır.
Şikâyet hakkı ile kişilik hakları arasındaki denge
Anayasa m.36 kapsamındaki hak arama özgürlüğü, kişinin kuşku duyduğu bir olayı yetkili mercilere bildirmesini korur. Bir suç şüphesinin mahkûmiyete yetecek delillerle önceden kanıtlanması şart değildir. Yargıtay uygulamasında, makul bir kişiyi şikâyete yöneltebilecek zayıf veya dolaylı emarelerin varlığı dahi hakkın hukuka uygun kullanımı bakımından önemlidir. Bu nedenle her isabetsiz, sonuçsuz veya sonradan yanlış olduğu anlaşılan şikâyet kendiliğinden haksız fiil sayılmaz.
Beraat veya takipsizlik kararı tazminat için yeterli mi?
Hayır. Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermesi veya ceza mahkemesinin beraat kararı vermesi, şikâyetçinin mutlaka kötü niyetli olduğunu göstermez. Ceza soruşturmasının sonucunda delillerin yeterli görülmemesiyle, şikâyetçinin başvuru anında makul nedeninin bulunup bulunmadığı farklı değerlendirmelerdir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2013/4-8 E., 2013/1458 K. sayılı kararında da sırf beraat olgusunun şikâyet hakkının hukuka aykırı kullanıldığını kanıtlamadığı vurgulanmıştır.
Hangi davranışlar şikâyet hakkının kötüye kullanılması sayılabilir?
Kişinin suçsuz olduğunu bildiği hâlde gerçeğe aykırı isnatta bulunmak, ortada hiçbir somut belirti yokken ciddi suçlamalar yöneltmek veya şikâyeti kişinin saygınlığına zarar verme aracı olarak kullanmak hak arama özgürlüğünün sınırlarını aşabilir. Buna karşılık gerçek olaylara dayanan, doğruluğu henüz kesinleşmemiş bir şüpheyi yetkili makama iletmek sırf şikâyet sonuçsuz kaldı diye hukuka aykırı hâle gelmez. Somut olayın taraflar arasındaki önceki ilişki ve husumet dâhil bütün koşulları birlikte değerlendirilir.
Yargıtay kararlarında kullanılan ölçüt
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2017/1343 E., 2021/669 K. sayılı kararında, şikâyetin korunması için mahkûmiyete yeterli kesin kanıt aranmadığı; şikâyet sırasında nesnel bir dayanak bulunması ve başvurunun sırf zarar verme amacı taşımaması gerektiği açıklanmıştır. Şikâyet hakkını kötüye kullanma iddiasında hukuk hâkiminin yapacağı inceleme, ceza dosyasındaki son kararı tekrarlamaktan ibaret değildir. Şikâyetin yapıldığı tarih itibarıyla mevcut bilgiler, bildirilen olgular ve başvurunun amacı incelenir.
Manevi tazminat davasında hangi şartlar değerlendirilir?
Hukuka aykırı kişilik hakkı saldırısı, kusur, zarar ve nedensellik bağı bakımından Türk Borçlar Kanunu m.49 ve m.58 hükümleri değerlendirilir. Manevi tazminat miktarı, her şikâyet için sabit bir tarifeye göre belirlenmez. İsnadın ağırlığı, tekrar edilip edilmediği, kişinin mesleki ve sosyal hayatı üzerindeki etkisi ile olayın bütünü önem taşır. Hukuka aykırılık ve uygun illiyet bağı ortaya konulmadıkça sırf soruşturma yaşamış olmak otomatik tazminat hakkı yaratmaz.
Hangi belgeler toplanmalı?
Şikâyet dilekçesi ve ekleri, kolluk ve savcılık ifade tutanakları, soruşturma dosyasındaki ilk başvuru tarihi, kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı, iddianın gerçeğe aykırılığını gösterdiği ileri sürülen resmî belgeler ve taraflar arasındaki önceki yazışmalar önem taşıyabilir. Şikâyetçinin bildirdiği olay ile eldeki nesnel kayıtlar karşılaştırılmalıdır. Şikâyetin yalnız yetkili makama yapılıp yapılmadığı veya aynı iddiaların ilgisiz üçüncü kişilere de yayımlanıp yayımlanmadığı ayrı bir kişilik hakkı değerlendirmesini gerektirebilir.
Şikâyet edilen kişinin ispat yükü
Tazminat isteyen kişi, şikâyet hakkının hangi fiille ve nasıl aşıldığını, kişilik değerlerine yönelen saldırıyı ve zarar iddiasını somutlaştırmalıdır. Şikâyetçinin elindeki emareleri göstermek istemesi de uyuşmazlığın merkezinde yer alır. Bu sebeple bütün soruşturma evrakı, yalnız lehe bölümler seçilerek değil, şikâyetin yapıldığı andaki olay örgüsünü ortaya koyacak şekilde incelenmelidir. Bir kişinin suçsuzluğuna ilişkin sonraki kanıtlar, şikâyetin başlangıçtaki gerekçesiyle karıştırılmamalıdır.
İftira suçu ile tazminat davası aynı şey mi?
Hayır. TCK m.267'deki iftira suçunun koşulları ile özel hukukta kişilik hakkının ihlali ve tazminat sorumluluğunun unsurları ayrı ayrı ele alınır. Haksız şikâyetten kaynaklanan manevi tazminat talebi için her olayda önceden kesinleşmiş bir iftira mahkûmiyeti bulunması şart değildir; bununla birlikte ilgili ceza dosyası ve varsa mahkûmiyet kararı hukuki değerlendirmede önem taşır. Ceza ve hukuk yargılamalarının birbirine etkisi, somut uyuşmazlıkta ayrıca değerlendirilir.
Dava açmadan önce ne yapılmalı?
Önce isnadın hangi tarihte, kim tarafından ve hangi makama yöneltildiği belirlenmeli; ardından kişinin bu isnadı hangi somut bilgilere dayandırdığı ve şikâyet sonucunun ne olduğu belgelenmelidir. Davanın dayanağı, talep edilen manevi tazminat ve genel haksız fiil zamanaşımı kuralları somut duruma göre incelenmelidir. Özellikle olay tarihleri, zararın ve sorumlunun öğrenilmesi, devam eden başka yargılamalar ve yargı yerinin belirlenmesi bakımından tek tip süre hesabına dayanılmamalıdır.
Sonuç
Haksız şikâyet nedeniyle manevi tazminat uyuşmazlıklarında temel ayrım, hukuken korunan hak arama özgürlüğü ile bu hakkın kötüye kullanılması arasındadır. Beraat veya takipsizlik kararı tek başına belirleyici olmadığından, şikâyetin temelindeki somut emareler ve zarar verme amacı bulunduğu iddiası dosya üzerinden değerlendirilmelidir. Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır; bir dosyada tazminat koşullarının oluşup oluşmadığı ancak olayın belgeleri incelenerek söylenebilir.
Yorumlar