İhtiyati Haciz Kararı Hangi Şartlarda Alınabilir?

İhtiyati haciz, para alacağının nihai olarak tahsilini güvence altına almak için borçlunun malvarlığına geçici haciz konulmasını sağlayan bir hukuki korumadır. Her alacak için otomatik olarak verilemez. İİK m.257 uyarınca temel kural, alacağın para alacağı olması, rehinle temin edilmemiş bulunması ve vadesinin gelmiş olmasıdır.

Vadesi gelmiş alacaklarda temel şartlar

Alacağın para borcuna ilişkin olması ve kural olarak rehinle güvence altına alınmamış bulunması gerekir. Fatura, sözleşme, senet, teslim belgesi, banka kaydı veya borç ikrarı gibi belgeler alacağın varlığını ve vadesini göstermede önem taşır. Mahkeme bu aşamada nihai davadaki gibi tam ispat değil, talebi haklı gösterecek ölçüde kanaat verici deliller arar.

Vadesi gelmemiş alacakta ihtiyati haciz mümkün mü?

İİK m.257, vadesi gelmemiş borç için iki özel hâl öngörür: borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmaması veya borçlunun yükümlülüklerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya, kendisi kaçmaya hazırlanması ya da alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunması. Bu hâller somut olgularla desteklenmelidir.

Mahkeme hangi belgelere bakar?

İİK m.258 gereği alacaklı, alacağını ve gerekiyorsa ihtiyati haciz sebebini mahkemeye kanaat verecek delillerle göstermelidir. Alacağın dayanağı ile borçlunun mal kaçırdığı iddiasının dayanağı aynı belge olmak zorunda değildir. Özellikle risk iddiası ileri sürülüyorsa devirler, yazışmalar, sicil hareketleri veya başka somut kayıtlar önem kazanır.

Teminat ve karar sonrası süreler

Alacaklı kural olarak haksız ihtiyati hacizden doğabilecek zararlara karşı teminat gösterir. Karar alındıktan sonra da süreler bitmez: kararın infazı için İİK m.261'de 10 günlük süre, dava veya takipten önce haciz uygulanmışsa İİK m.264'te ayrıca tamamlama süreleri vardır. Bu nedenle yalnız mahkeme kararını almak yeterli değildir.

Teminatın ayrıntıları ve karar sonrası süreler için ilgili özel yazılar ayrıca incelenebilir.

Temel Kural: Muaccel ve Rehinle Temin Edilmemiş Para Alacağı

İİK m.257 kapsamında ihtiyati haczin klasik alanı, vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış para alacağıdır. Alacağın varlığı konusunda mahkemeye tam bir alacak davası ispatı sunulması beklenmez; ancak ciddi ve inandırıcı belge bulunmalıdır.

Vadesi Gelmemiş Alacakta Şartlar Daha Sıkıdır

Henüz muaccel olmayan alacak için ihtiyati haciz ancak kanundaki özel tehlike hâllerinde gündeme gelebilir. Borçlunun yerleşim yerinin bulunmaması veya mal kaçırmaya yönelik davranışlar gibi durumlar somut olgularla gösterilmelidir. Sadece “ileride ödemez” endişesi yeterli değildir.