Çek Karşılıksız Çıkarsa Ne Yapılır? İcra Takibi, İbraz Süresi ve Şikâyet

Av.Abdulkadir Bolat
19 Ağu
3 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 20 Ağu

Ticari hayatta çek çoğu zaman mal veya hizmet bedelinin ödenmesi için kullanılır. Vade günü geldiğinde bankaya sunulan çekin karşılıksız çıkması hâlinde alacaklı hem kambiyo hukukuna dayalı tahsil yollarını hem de şartları varsa Çek Kanunu'ndaki şikâyet yolunu değerlendirebilir.

Bu süreçte en kritik konu sürelerdir. Çekin zamanında ibraz edilmemesi, başvuru haklarını ve bazı özel hukuki imkânları etkileyebilir. Bu nedenle çekin düzenlenme yeri, ödeme yeri, ibraz tarihi ve banka işlemi birlikte kontrol edilmelidir.

Çekin İbrazı Ne Demektir?

İbraz, çekin ödeme için muhatap bankaya sunulmasıdır. Türk Ticaret Kanunu'nda ibraz süreleri çekin düzenlendiği yer ile ödeneceği yere göre farklılaştırılmıştır. Düzenlendiği yerde ödenecek çeklerde on günlük süre; düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecek çeklerde bir aylık süre temel ayrımdır. Yabancı ülke unsuru bulunan çeklerde ayrıca daha uzun süreler gündeme gelebilir.

Süre hesabında somut çek üzerindeki düzenlenme yeri ve ödeme yeri esas alınmalıdır. Bankanın 'şu güne kadar getirilebilir' şeklindeki uygulama bilgisinin hukuki süre hesabının yerine geçirilmemesi gerekir.

Bankanın 'Karşılıksızdır' İşlemi Neden Önemlidir?

Hesapta yeterli karşılık bulunmaması hâlinde kanunun aradığı usule uygun banka işlemi, daha sonraki kambiyo ve ceza süreçlerinde önem taşır. Çekin aslı, banka şerhleri ve ibraz tarihinin okunaklı biçimde korunması gerekir.

Kambiyo Senetlerine Özgü İcra Takibi

Çek kambiyo senedi niteliğindedir. Şartları bulunan çek için genel haciz yolundan farklı olarak kambiyo senetlerine özgü haciz yolu gündeme gelebilir. Bu takipte borçluya gönderilen ödeme emri, itiraz ve şikâyet süreleri genel icra takibinden farklıdır.

Takip öncesi çekin zorunlu unsurları, ciro zinciri, yetkili hamil sıfatı ve zamanaşımı ayrıca kontrol edilmelidir.

Karşılıksız Çek Şikâyeti Ayrı Bir Yoldur

5941 sayılı Çek Kanunu'nda karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme fiiline ilişkin şikâyet yolu düzenlenmiştir. Bu süreç alacağın icra yoluyla tahsilinden farklıdır; şikâyet yapılması tek başına paranın tahsil edildiği anlamına gelmez.

Görevli merci, şikâyet süresi ve sorumlu kişinin belirlenmesi çekin ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Uygulamada karşılıksız çek şikâyetleri icra ceza mahkemelerinin görev alanındadır.

Çekte Ciro Varsa Kimlere Başvurulabilir?

Usulüne uygun ciro zinciri bulunan çeklerde keşideci dışında cirantalar ve diğer başvuru borçluları yönünden de haklar doğabilir. Ancak bu hakların korunmasında ibraz ve başvuru süreleri önem taşır. Çekin arkasındaki imzaların kimlere ait olduğu ve hangi sıfatla atıldığı mutlaka incelenmelidir.

Borçlunun Malı Yoksa Ne Olur?

İcra takibi başlatılması tahsilatı garanti etmez. Banka hesapları, araç, taşınmaz, şirket ortaklığı, üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklar gibi malvarlığı unsurları araştırılabilir. Borçlunun mal kaçırdığına ilişkin somut veriler varsa ayrıca tasarrufun iptali gibi yollar gündeme gelebilir.

Çek Alacaklısı İçin Pratik Yol Haritası

Önce çekin aslı ve banka işlemi kontrol edilmeli; ibraz süresinin korunup korunmadığı belirlenmeli; ciro zinciri ve yetkili hamil sıfatı incelenmeli; ardından kambiyo takibi ve şartları varsa şikâyet yolu için ayrı süre hesapları yapılmalıdır. Takip başladıktan sonra da malvarlığı sorguları ve haciz talepleri dosya özelinde planlanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Çek bankaya hiç götürülmeden icraya konabilir mi?

Çekin niteliğine ve başvuru haklarına göre değerlendirme gerekir. İbraz ve bankaca yapılan işlemler özellikle karşılıksız çek şikâyeti ve başvuru hakları bakımından kritik önemdedir.

Karşılıksız çek şikâyeti parayı tahsil eder mi?

Hayır. Ceza/şikâyet süreci ile alacağın icra yoluyla tahsili ayrı mekanizmalardır.

Çek üzerindeki tarih hafta sonuna denk gelirse ne olur?

Süre hesabı ve ödeme günü kuralları somut tarihe göre ayrıca hesaplanmalıdır; yalnızca takvim tarihine bakarak işlem yapılmamalıdır.

Yayın Notu

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın tarafları, tarihleri, sözleşmeleri ve delil durumu sonucu değiştirebilir; hak kaybı yaşanmaması için olayın kendi koşullarına göre değerlendirilmesi gerekir.