Ön Sözleşme Nedir? Taraflar Gelecekte Sözleşme Yapmayı Taahhüt Edebilir mi?

Ön sözleşme, tarafların ileride belirli bir asıl sözleşmeyi yapmayı birbirlerine taahhüt ettiği sözleşmedir. Ancak her “protokol”, “mutabakat” veya “niyet mektubu” ön sözleşme sayılmaz. Metnin gerçekten bağlayıcı bir sözleşme yapma borcu doğurup doğurmadığı; kullanılan ifadeler, belirlenen şartlar ve tarafların ortak iradesi üzerinden değerlendirilir.

Ön sözleşmenin temel şartı nedir?

Türk Borçlar Kanunu m.29’a göre bir sözleşmenin ileride kurulmasına ilişkin sözleşme geçerlidir. Fakat ön sözleşmenin anlamlı olabilmesi için ileride kurulacak asıl sözleşmenin ne olduğunun yeterince belirlenebilir olması gerekir. Taraflar henüz esaslı noktaları konuşmamış ve yalnızca “ileride anlaşacağız” demişse bağlayıcı bir ön sözleşmeden söz etmek zorlaşır.

Şekil şartı ön sözleşmede de önemlidir

Kanun, asıl sözleşmenin geçerliliği özel bir şekle bağlıysa ön sözleşmenin de kural olarak aynı şekle uygun yapılmasını arar. Bu nedenle özellikle taşınmaz satışı gibi resmi şekle bağlı işlemlerde sıradan bir WhatsApp yazışması veya imzasız metin her zaman geçerli bir ön sözleşme sonucu doğurmaz. İşlemin türüne özgü özel şekil kuralları ayrıca kontrol edilmelidir.

Niyet mektubu ile ön sözleşme aynı şey değildir

Bir metinde “taraflar görüşmelere devam edecektir”, “kesin sözleşme daha sonra imzalanacaktır” veya “bu belge bağlayıcı değildir” gibi ifadeler bulunması, tarafların henüz sözleşme yapma borcu altına girmek istemediğini gösterebilir. Buna karşılık bedel, konu, süre ve diğer temel unsurlar belirlenmiş ve taraflar açıkça ileride asıl sözleşmeyi kurmayı taahhüt etmişse bağlayıcılık daha güçlüdür.

Taraflardan biri sonradan vazgeçerse ne olur?

Geçerli ve bağlayıcı bir ön sözleşme varsa, asıl sözleşmeyi yapmaktan kaçınan taraf sözleşmeye aykırı davranmış olabilir. Talep edilebilecek hukuki sonuç; asıl sözleşmenin türüne, şekline ve ön sözleşmenin içeriğine göre değişir. Bazı durumlarda sözleşmenin kurulmasına yönelik dava, bazı durumlarda zarar veya cezai şart talebi gündeme gelebilir. Bu nedenle metindeki yükümlülüklerin ve varsa cezai şartın ayrı incelenmesi gerekir.

Uygulamada hangi belgeler önemlidir?

İmzalı protokol, teklif ve kabul yazışmaları, e-postalar, ödeme veya kapora kayıtları, tarafların taslak sözleşmeleri ve sonraki davranışları birlikte değerlendirilir. Ancak sonradan yapılan ödeme veya mesaj, geçersiz şekli her durumda düzeltmez. Önce hangi sözleşmenin kurulmasının taahhüt edildiği ve o sözleşmenin kanunen hangi şekle tabi olduğu belirlenmelidir.