Açık Bono ve Açık Senet: Boş İmzalı Senet Sonradan Doldurulabilir mi?

Boş imzalı veya bazı unsurları sonradan tamamlanmak üzere verilen bir bono, yalnızca sonradan doldurulduğu için otomatik olarak geçersiz sayılmaz. Hukuki sorun, senedin hangi anlaşmaya dayanılarak verildiği ve boş bırakılan kısımların bu anlaşmaya uygun doldurulup doldurulmadığıdır. Bonolar hakkında TTK m.778 göndermesiyle TTK m.680’deki eksik senet kuralı da uygulanır.

Açık Bono veya Açık Senet Nedir?

Uygulamada taraflar bazen bedel, vade, lehtar veya başka bir kısmı daha sonra tamamlanmak üzere imzalı senet teslim edebilir. Böyle bir durumda imzanın atılması ile senedin sonradan hangi içerikle doldurulacağına ilişkin anlaşma birbirinden ayrılmalıdır. İmzanın kabul edilmesi, sonradan yazılan her tutarın veya kaydın da kabul edildiği anlamına gelmez; fakat aykırılığın hukuken nasıl ileri sürülebileceği senedin kimin elinde olduğuna ve taraflar arasındaki ilişkiye göre değişir.

Anlaşmaya Aykırı Doldurulursa Ne Olur?

TTK m.680, tedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış bir senedin aradaki anlaşmaya aykırı şekilde tamamlanması ihtimalini düzenler. Senedi dolduran ilk tarafla ilişkide doldurma anlaşmasının içeriği ve buna aykırılık iddiası önem taşır. Senet daha sonra üçüncü bir hamile geçmişse kanun, iyi niyetli hamile karşı bu savunmanın ileri sürülmesini sınırlar; kötü niyet veya iktisap sırasında ağır kusur bulunması ayrıca önem kazanır.

İmza İtirazı ile Sonradan Doldurma İddiası Aynı Şey Değildir

Senedin üzerindeki imza borçluya ait değilse imzaya ilişkin ayrı bir uyuşmazlık vardır. İmza borçluya ait olmakla birlikte bedelin, vadenin veya diğer kayıtların verilen yetkiye aykırı doldurulduğu ileri sürülüyorsa tartışma farklıdır. Savunmanın doğru kurulabilmesi için 'imza benim değil' ile 'imza benim ancak senet anlaşmaya aykırı dolduruldu' iddialarının birbirine karıştırılmaması gerekir.

Hangi Deliller Önemlidir?

Senedin aslı başta olmak üzere senedin hangi amaçla verildiğini gösteren sözleşme, protokol, banka havalesi, ödeme açıklaması, makbuz, e-posta ve mesajlaşmalar, tarafların senet tesliminden önceki ve sonraki yazışmaları ve varsa muhasebe kayıtları birlikte değerlendirilmelidir. Doldurma yetkisinin kapsamı veya sonradan yapılan eklemeler tartışmalıysa somut uyuşmazlığa göre bilirkişi incelemesi de gündeme gelebilir.

Senette Yazılı Tutar Tek Başına Her Zaman Yeterli mi?

Kambiyo senedinin şekli ve senet metni çok önemlidir; ancak açık senet iddiasında taraflar arasındaki doldurma anlaşması da uyuşmazlığın merkezindedir. Bu nedenle yalnızca 'senette bu rakam yazıyor' veya yalnızca 'senet boştu' demek dosyayı tek başına çözmez. Senedin veriliş amacı, temel borç ilişkisi, yapılan ödemeler ve senedin kim tarafından hangi aşamada doldurulduğu birlikte incelenmelidir.

İcra Takibi Başlatılmışsa Ne Yapılmalı?

Bono kambiyo senetlerine özgü icra takibine konulmuşsa ödeme emrinin tebliğ tarihi gecikmeden kontrol edilmelidir. Bu takip yolunda borca ve imzaya ilişkin başvurular için genel davalardan çok daha kısa özel süreler bulunur. Bu nedenle senedin aslı, ödeme emri, takip talebi ve varsa ödeme belgeleri birlikte görülmeden yalnızca genel bir itiraz dilekçesi hazırlanması hak kaybına yol açabilir.

Pratik Dosya Kontrolü

Önce senedin aslının görülmesi, imzanın aidiyetinin netleştirilmesi, boş bırakıldığı ileri sürülen alanların belirlenmesi ve senedin hangi borç için verildiğinin kronolojiye bağlanması gerekir. Ardından ödeme ve teslim kayıtları ile yazışmalar karşılaştırılmalı; senedin üçüncü kişiye devredilip devredilmediği de ayrıca kontrol edilmelidir. Hukuki yol bu tespitlerden sonra belirlenmelidir.

Sonuç

Boş imzalı senedin sonradan doldurulması tek başına senedi geçersiz hale getirmez; fakat verilen doldurma yetkisinin aşılması ciddi bir uyuşmazlık doğurabilir. Sonuç, senedin kimde bulunduğuna, imzanın durumuna, doldurma anlaşmasının ispatına, temel borç ilişkisine ve icra takibinin hangi aşamada olduğuna göre değişir.

Açık Bonoda Doldurma Anlaşması ve İspatın Önemi

TTK m.778/2-f yollamasıyla bonolara uygulanabilen TTK m.680, bazı kısımları sonradan doldurulmak üzere düzenlenen senetlerde tarafların doldurma anlaşmasına aykırı hareket edilmesi iddiasını özel olarak düzenler. Senedin sonradan tamamlanması tek başına kambiyo niteliğini ortadan kaldırmaz. Ancak taraflar arasında kararlaştırılan bedel veya vade dışında doldurulduğu savunuluyorsa doldurma anlaşması, senedin verilme amacı ve ispat araçları ayrıca incelenmelidir.

İyi Niyetli Hamile Karşı İtirazın Sınırları

Açık senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğu savunmasının senedi devralan sonraki hamile karşı ileri sürülmesinde TTK m.680'deki kötü niyet veya ağır kusur koşulları gündeme gelir. Senedin hâlen ilk lehtar elinde olmasıyla ciro yoluyla başka hamile geçmiş olması aynı değildir. Bu nedenle senedin ön ve arka yüzü, ciro zinciri, banka kayıtları ve yazılı doldurma anlaşması birlikte değerlendirilmelidir.

Mevzuat Kaynakları

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.680 ve m.778) — UYAP Mevzuat. Açık bononun tamamlanması ve doldurma anlaşmasına aykırılık savunması senedin devri ve hamilin durumuyla birlikte ele alınmalıdır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.680 ve m.778; Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat ve İçtihat Programı.