Açık Bono ve Açık Senet: Boş İmzalı Senet Sonradan Doldurulabilir mi?

Bir senedin imzalanırken bedel, vade veya başka bazı bölümlerinin boş bırakılması, tek başına o senedi geçersiz hale getirmez. Uygulamada borç ilişkisi kurulurken imzalı bir bono bazı unsurları daha sonra tamamlanmak üzere alacaklıya teslim edilebilir. Asıl uyuşmazlık çoğu zaman senedin doldurulup doldurulamayacağı değil, tarafların hangi koşullarda doldurulması konusunda anlaştığı ve sonradan bu anlaşmaya uyulup uyulmadığıdır.

Açık Bono Nedir?

TTK 680’de, tedavüle çıkarılırken tamamlanmamış bir poliçenin sonradan anlaşmaya aykırı biçimde doldurulmasının belirli koşullarda hamile karşı ileri sürülmesi düzenlenir; bono bakımından da ilgili atıf hükümleri nedeniyle bu sistem önem taşır. Açık bono denildiğinde genellikle imzanın mevcut olduğu fakat bedel, vade veya düzenleme yeri gibi bazı unsurların sonradan tamamlandığı senet anlaşılır. Her boşluk aynı hukuki etkiyi doğurmaz; bononun takip anında zorunlu unsurları taşıyıp taşımadığı ayrıca kontrol edilir.

Boş İmzalı Senet Verildiğinde Yetki Sınırsız mı?

Hayır. İmzalı senedin teslim edilmesi karşı tarafa istediği tutarı ve istediği vadeyi yazma konusunda sınırsız bir yetki vermez. Taraflar arasında açık veya örtülü bir doldurma anlaşması bulunabilir. Örneğin senedin yalnız gerçekleşen mal teslimi kadar doldurulacağı veya belirli borcun teminatı olduğu kararlaştırılmış olabilir. Sonradan yazılan tutarın bu ilişkiyle bağdaşmaması doldurma anlaşmasına aykırılık iddiasını doğurur.

Anlaşmaya Aykırılık Nasıl İspatlanır?

En kritik konu çoğu zaman ispat olur. Temel sözleşme, sipariş, fatura, banka hareketleri, mesajlar, e-postalar, borç mutabakatı ve senedin hangi amaçla verildiğini gösteren yazışmalar birlikte değerlendirilir. ‘Ben boş verdim, o doldurdu’ demek tek başına yeterli değildir; hangi boşluğun hangi sınırlar içinde doldurulmasına izin verildiği somutlaştırılmalıdır. Özellikle senedin teminat amacıyla verildiği ileri sürülüyorsa temel ilişki belgeleri önem kazanır.

Senet Üçüncü Kişiye Devredilmişse

Doldurma anlaşmasına aykırılığın senedi daha sonra iktisap eden hamile karşı ileri sürülmesi, hamilin durumu bakımından daha farklı değerlendirilir. Kanun, senedi kötü niyetle iktisap eden veya iktisabında ağır kusurlu bulunan kişiyi ayrıca ele alır. Bu nedenle alacaklının ilk sözleşme tarafı olup olmadığı, senedin ciro ile devredilip devredilmediği ve hamilin temel ilişkiyi bilip bilmediği önem taşır.

İcra Takibi Başlamışsa Ne Kontrol Edilmeli?

Kambiyo senedine dayalı takipte senedin aslı, zorunlu unsurları, imza, vade, ciro zinciri ve takip hakkı ayrı ayrı incelenmelidir. Borçlu açık senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğunu ileri sürecekse icra hukukundaki kısa süreleri de kaçırmamalıdır. Temel ilişkiye ilişkin genel dava ve menfi tespit imkanları ile kambiyo takibindeki itiraz yolları aynı usule tabi değildir.

Boş Senet İmzalanırken Pratik Önlem

Ticari ilişkide açık senet verilmesi kaçınılmazsa doldurma koşullarını ayrı bir yazılı belgeye bağlamak, azami tutarı, hangi borcu güvence altına aldığını ve senedin ne zaman iade edileceğini açıkça belirlemek ciddi ispat avantajı sağlar. Borç kapandığında senedin aslının geri alınması da önemlidir. Sadece ‘borç bitti’ mesajına güvenip imzalı senedi karşı tarafta bırakmak ileride yeni uyuşmazlık doğurabilir.

Teminat Senedi İddiası ile Açık Bono İddiası Aynı Değildir

Bir senedin boş bırakılarak teslim edilmesi ile teminat amacıyla verilmesi farklı iddialardır. Açık bono tartışması hangi unsurun hangi yetkiyle doldurulduğuna odaklanır. Teminat senedi iddiası ise senedin belirli bir borcun gerçekleşmesine veya sözleşmedeki bir şartın oluşmasına bağlı olarak kullanılabileceğini ileri sürer. Uygulamada iki iddia birlikte ileri sürülebilir; fakat her biri için dayanak belge farklıdır. Sözleşmede senetlerin hangi borcu güvence altına aldığı açıkça yazılmışsa bu kayıt özellikle önem kazanır.

İmza İnkarı ile Doldurma Anlaşmasına Aykırılık Ayrılmalıdır

Borçlu imzanın kendisine ait olmadığını söylüyorsa sorun sahtecilik veya imza incelemesine döner. İmzanın kendisine ait olduğunu kabul edip bedel ya da vadenin anlaşmaya aykırı yazıldığını söylüyorsa tartışma doldurma yetkisinin sınırıdır. Bu iki savunmanın delilleri ve usul sonuçları aynı değildir. Dilekçede ‘senet sahte’ denilip devamında ‘ben boş imzaladım’ şeklinde çelişkili anlatım kurulması güvenilirliği zedeler. Önce imza, sonra senedin hangi koşulla teslim edildiği netleştirilmelidir.