Sermaye Artırımında Rüçhan Hakkı: Mevcut Ortak Yeni Payları Alma Hakkını Kaybedebilir mi?

Rüçhan hakkı, mevcut ortağın sermaye artırımı nedeniyle ortaklık oranının istemediği biçimde seyrelmesini önleyen temel araçlardan biridir. Kural olarak ortak, yeni çıkarılan payları mevcut sermaye oranına göre öncelikle alma hakkına sahiptir. Anonim şirketlerde TTK m.461, limited şirketlerde m.591 bu hakkı ayrı düzenler.

Anonim şirkette temel kural

TTK m.461/1 uyarınca her pay sahibi yeni çıkarılan payları mevcut paylarının sermayeye oranına göre alma hakkına sahiptir. Yönetim kurulu kullanım esaslarını belirler ve pay sahiplerine hakkı kullanabilmeleri için en az on beş gün süre verir.

Rüçhan hakkı ne zaman kaldırılabilir?

Anonim şirkette genel kurul rüçhan hakkını ancak haklı sebepler varsa ve en az esas sermayenin yüzde altmışının olumlu oyuyla sınırlandırabilir veya kaldırabilir. Kanun halka arzı, işletme veya iştirak devralınmasını ve işçilerin şirkete katılmasını haklı sebep örnekleri arasında sayar. Kararla hiç kimse haklı görülemeyecek şekilde yararlandırılamaz veya kayba uğratılamaz.

Gerekçe raporu önemlidir

Rüçhan hakkı sınırlandırılıyorsa yönetim kurulu gerekçeleri, yeni payların primli veya primsiz çıkarılma nedenlerini ve prim hesabını raporla açıklamak zorundadır; rapor tescil ve ilan edilir. Özellikle çoğunluğun kendi lehine düşük fiyatlı pay yaratması veya azınlığı seyreltecek görünürde sebepsiz kararlar bu çerçevede incelenir.

Limited şirkette de rüçhan hakkı vardır

TTK m.591’e göre şirket sözleşmesinde veya artırım kararında aksi öngörülmemişse her limited şirket ortağı sermaye payı oranında artırıma katılma hakkına sahiptir. Hakkın sınırlandırılması veya kaldırılması haklı sebebe ve Kanunun öngördüğü nitelikli karar şartına bağlıdır; kullanım için en az on beş gün süre verilir.

Ortak hangi belgeleri kontrol etmeli?

Sermaye artırım kararı, genel kurul çağrısı ve tutanağı, yönetim kurulu raporu, yeni payların fiyatı, tescil ilanı ve rüçhan kullanım bildirimi birlikte incelenmelidir. Süreler kısa olabileceğinden kararın öğrenilmesiyle birlikte iptal veya başka koruma yollarının koşulları gecikmeden değerlendirilmelidir.

Rüçhan Hakkının Amacı Nedir?

Sermaye artırımında rüçhan hakkı, mevcut pay sahibinin şirketteki oranının yeni pay ihracı nedeniyle istemeden azalmasını önlemeye yarar. Kural olarak ortak, mevcut payı oranında yeni pay alma imkânına sahiptir. Hakkın kullanılacağı süre, ödeme şartı ve yeni payların özellikleri genel kurul veya yetkili yönetim kurulu kararında açık olmalıdır.

Rüçhan Hakkı Keyfî Biçimde Kaldırılamaz

Hakkın sınırlandırılması veya kaldırılması için şirketin haklı menfaatine dayanan nedenler ve kanunun öngördüğü karar şartları aranır. Belirli ortağı dışlamak veya başka ortağa sebepsiz avantaj sağlamak amacıyla yapılan sınırlama iptal veya sorumluluk tartışması doğurabilir. Sermaye artırımı kararı, esas sözleşme ve ortaklık yapısı birlikte incelenmelidir.