İcra Takibinde Takas İtirazı Nasıl İleri Sürülür?

Borçlu, kendisinden para isteyen kişiden aynı zamanda alacaklıysa iki borcun birbirine mahsup edilmesi gündeme gelebilir. Hukuken bu kurum “takas”tır. Ancak karşı alacağın varlığı, icra dosyasındaki borcu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Takas şartlarının bulunması ve takas iradesinin karşı tarafa bildirilmesi gerekir; icra takibi başladıysa bu beyanın hangi usulle ileri sürüleceği takip türüne ve dosyanın aşamasına göre ayrıca belirlenir.

Takasın temel şartları nelerdir?

TBK m.139’a göre iki kişinin karşılıklı olarak birbirine para veya özdeş edimler borçlu olması ve her iki borcun da muaccel bulunması hâlinde takas mümkündür. Alacaklardan birinin çekişmeli olması takası tek başına engellemez. Zamanaşımına uğramış alacak ise ancak takas edilebilir hâle geldiği anda henüz zamanaşımına uğramamışsa takasta kullanılabilir. Bu nedenle karşı alacağın doğum tarihi ve vadesi önemlidir.

Takas için beyan gerekir

TBK m.143, takasın ancak takas iradesinin alacaklıya bildirilmesiyle gerçekleşeceğini düzenler. Şartlar oluşmuş ve beyan yapılmışsa iki borç, takas edilebildikleri andan itibaren daha az olan tutar ölçüsünde sona erer. Bu nedenle yalnız “benim de ondan alacağım var” demek yeterli değildir; hangi alacağın hangi borca karşı ve ne tutarda takas edildiği açıkça belirlenmelidir.

İcra takibinde usul neden takip türüne göre değişir?

İlamsız takipte ödeme emrine karşı borca itiraz süresi ve itirazın kapsamı; ilamlı takipte ise kesin hükmün varlığı ve İİK’nın icranın geri bırakılmasına ilişkin özel hükümleri farklıdır. Karşı alacağın ne zaman doğduğu, kesinleşmiş bir belgeye veya ilama dayanıp dayanmadığı ve takas beyanının ne zaman yapıldığı, hangi mercie hangi taleple başvurulacağını belirler. Bu nedenle takas iddiasının her icra dosyasında aynı dilekçeyle ileri sürülmesi doğru değildir.

Karşı alacağın ispatı

Karşı alacak kesinleşmiş mahkeme ilamına, imzası ikrar edilmiş belgeye, banka kaydına, cari hesap mutabakatına veya başka güçlü delillere dayanabilir. Ancak belgenin varlığı kadar, alacağın gerçekten aynı alacaklıya karşı ileri sürülebilir olması önemlidir. Farklı tüzel kişiler, temsil ilişkileri veya üçüncü kişiye devredilmiş alacaklar bakımından karşılıklılık şartı ayrıca incelenmelidir.

Takas ile mahsup aynı şey değildir

Uygulamada “takas” ve “mahsup” ifadeleri birbirinin yerine kullanılsa da hukuki nitelikleri her zaman aynı değildir. Takas iki karşılıklı borcu TBK’daki koşullarla sona erdirirken, mahsup çoğu zaman aynı borç ilişkisinde ödeme veya gider kalemlerinin hesaplanması anlamına gelir. Dilekçede hangi kurumun ileri sürüldüğünün doğru belirlenmesi, hem ispatı hem de talep sonucunu etkiler.

Dosyada yapılacak ilk kontrol

Takip talebi ve ödeme/icra emri, karşı alacağın dayanağı, muacceliyet tarihi, daha önce gönderilmiş takas bildirimi, varsa mahkeme kararları ve tarafların kimlik/tüzel kişi bilgileri yan yana incelenmelidir. Takasın tamamı karşılamadığı dosyalarda kalan borç tutarı ayrıca hesaplanmalıdır. Takip türüne göre süre kaçırılmadan uygun usul yolunun seçilmesi en önemli noktadır.

Genel açıklamalar somut icra veya kat mülkiyeti dosyasının yerine geçmez; süre, proje, belge ve takip türü olay özelinde kontrol edilmelidir.