Teminat Mektubu Haksız Yere Paraya Çevrilirse Ne Yapılabilir?

Banka teminat mektubunun paraya çevrilmesinde ilk bakılacak belge, tarafların temel sözleşmesinden önce teminat mektubunun kendi metnidir. Bankanın hangi şartlarda ödeme yapacağı, talebin belirli bir süre veya belgeye bağlanıp bağlanmadığı ve muhatabın yaptığı ödeme talebinin bu şartlara uyup uymadığı belirlenmelidir.

Temel Sözleşmedeki İtiraz Bankayı Her Zaman Durdurmaz

Teminat mektupları uygulamada çoğu kez temel sözleşmeden bağımsız güvence işlevi görür. Bu nedenle yüklenici ile iş sahibi arasındaki “ben sözleşmeyi ihlal etmedim” tartışması tek başına bankanın ödeme yapmasını engellemez. Bununla birlikte talep mektubun açık şartlarına aykırıysa, süre geçmişse veya hakkın açıkça kötüye kullanıldığına ilişkin güçlü veriler varsa farklı bir değerlendirme gündeme gelebilir.

Paraya Çevrilmeden Önce Tedbir Mümkün mü?

İhtiyati tedbir, teminat mektubunun ödenmesini durdurmak için otomatik bir araç değildir. HMK m.389 ve devamındaki koşulların somutlaştırılması ve yaklaşık ispat gerekir. Mahkemeye yalnız temel sözleşmede uyuşmazlık bulunduğunu söylemek yerine, ödeme talebinin neden açıkça mektup şartlarına veya dürüstlük kuralına aykırı olduğu belgeyle gösterilmelidir.

Banka Ödeme Yaptıysa

Mektup paraya çevrildikten sonra uyuşmazlığın yönü değişebilir. Muhatabın aldığı bedeli temel ilişkiye göre haksız elde ettiği ileri sürülüyorsa iade veya tazminat talebi; bankanın mektup şartlarına aykırı ödeme yaptığı iddia ediliyorsa banka yönünden ayrı sorumluluk tartışması gündeme gelebilir. Bu iki iddia birbirine karıştırılmamalıdır.

Dosyada Neler Olmalı?

Teminat mektubunun tam metni, geçerlilik süresi, bankaya sunulan ödeme talebi, temel sözleşme, hakediş ve teslim belgeleri, fesih/ihtar yazışmaları ve ödeme tarihi birlikte incelenmelidir. “Teminat haksız bozduruldu” demek yerine hangi mektup şartının neden gerçekleşmediği açıkça gösterilmelidir.

Teminat Mektubundaki Şart ve Geçerlilik Süresi Esastır

Banka teminat mektubunun bağımsız ödeme taahhüdü içerip içermediği, ödemenin hangi belgelerin sunulmasına bağlandığı ve ibrazın geçerlilik süresi içinde yapılıp yapılmadığı mektup metninden belirlenir. Bazı mektuplar ilk talepte ödeme esasına göre düzenlenirken bazılarında belirli belge veya koşullar aranabilir. Temel sözleşmedeki ayıplı ifa veya fesih uyuşmazlığı, bankanın mektup gereği ödeme yükümlülüğünü her zaman kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Ödeme Öncesinde ve Sonrasında İspat Yolları Farklıdır

Henüz bankadan ödeme yapılmadıysa açıkça haksız veya mektubun koşullarını ihlal eden talep bakımından ihtiyati tedbir şartları değerlendirilebilir; tedbirin otomatik verileceği söylenemez. Ödeme yapılmışsa asıl sözleşme tarafları arasındaki alacak ve iade ilişkisi ayrıca incelenir. Teminat metni, bankaya ibraz edilen talep, fesih veya ihtar yazıları, hakedişler ve ödeme dekontları kronolojik şekilde karşılaştırılmalıdır.