Tenkis Davası: Saklı Payı İhlal Edilen Mirasçı Ne Yapabilir?

Av.Abdulkadir Bolat
19 Ağu
4 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 20 Ağu

Bir kişi yaşamı boyunca malvarlığı üzerinde geniş tasarruf yetkisine sahiptir. Ancak ölümünden sonra mirasının nasıl paylaşılacağı konusunda bu özgürlük sınırsız değildir. Türk Medeni Kanunu bazı mirasçılara saklı pay tanımış ve miras bırakanın bu payı ortadan kaldıran tasarruflarını belirli ölçüde sınırlandırmıştır.

Miras bırakan vasiyetnameyle malvarlığının tamamını tek bir kişiye bırakmış veya sağlığında bazı karşılıksız kazandırmalarla terekeyi azaltmış olabilir. Bu işlemler geçerli olduğu hâlde saklı payı aşıyorsa, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile tasarrufun kanuni sınıra indirilmesini isteyebilir.

Kimler Saklı Paylı Mirasçıdır?

Güncel Türk Medeni Kanunu sisteminde altsoy, anne-baba ve sağ kalan eş saklı paylı mirasçılar arasındadır. Kardeşlerin ise saklı payı bulunmamaktadır.

Saklı payın miktarı herkes için aynı değildir. Önce kişinin yasal miras payı belirlenir, ardından kanunda belirtilen oran kullanılarak saklı pay hesaplanır.

Örneğin sağ kalan eşin altsoyla birlikte mirasçı olduğu durumdaki yasal payı ile anne-babayla birlikte mirasçı olduğu durumdaki payı farklıdır. Bu nedenle “mirasın yarısı kesin benim” şeklinde bir hesap yapılmamalıdır.

Tenkis Davası Vasiyetnameyi Geçersiz mi Kılar?

Hayır. Bu nokta sıkça karıştırılır.

Vasiyetnamenin iptali davasında, vasiyetnamenin ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka aykırılık veya şekil eksikliği gibi nedenlerle geçersiz olduğu ileri sürülür.

Tenkis davasında ise tasarruf geçerlidir; ancak miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşmıştır. Mahkeme geçerli tasarrufu saklı payı koruyacak ölçüde sınırlar.

Bu nedenle “babam bütün malını kardeşime vasiyet etti, vasiyetname iptal olur” demek doğru değildir. Önce vasiyetnamenin geçerliliği, sonra saklı pay ihlali ayrı değerlendirilmelidir.

Sağlığında Yapılan Bağışlar da Tenkise Tabi Olabilir mi?

Evet, kanunda sayılan bazı sağlararası kazandırmalar tenkis hesabına eklenebilir. Miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar, belirli koşullardaki bağışlar veya mirasçının saklı payını etkisiz bırakma amacı taşıyan karşılıksız devirler incelenebilir.

Ancak her satış veya her bağış otomatik olarak tenkise tabi değildir. İşlemin tarihi, gerçek niteliği, bedelin ödenip ödenmediği ve miras bırakanın tasarruf edilebilir kısmı birlikte değerlendirilir.

Satış görünümündeki işlemin gerçekte bağış olduğu ve mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıdığı ileri sürülüyorsa muris muvazaası adı verilen farklı bir hukuki yol da gündeme gelebilir.

Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır?

Hesap teknik ve aşamalıdır. Önce miras bırakanın ölüm tarihindeki tereke aktif ve pasifi belirlenir. Kanunda öngörülen eklemeler ve indirimler yapılarak tenkise esas tereke bulunur.

Daha sonra davacının yasal miras payı ve saklı payı hesaplanır. Miras bırakanın tasarruf edilebilir kısmını aşan kazandırmalar varsa tenkis sırasına göre azaltma yapılır.

Taşınmaz veya bölünmesi güç mal söz konusuysa sabit tenkis oranı, malın bölünebilirliği ve tercih hakkı gibi teknik meseleler gündeme gelebilir. Bu nedenle çoğu dosyada bilirkişi incelemesi gerekir.

Bir Yıllık Süre Ne Zaman Başlar?

TMK m.571 uyarınca tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.

Ayrıca vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıllık üst süre bulunmaktadır.

Öğrenme tarihinin ne zaman gerçekleştiği her dosyada aynı değildir. Vasiyetnamenin açılması, tapu devrinin öğrenilmesi veya tereke hesabının ortaya çıkması bu değerlendirmede rol oynayabilir. Bir yıllık sürenin tartışmalı hâle gelmemesi için hak sahibi işlemi öğrendiğinde uzun süre beklememelidir.

Tenkise Hangi Kazandırmadan Başlanır?

Kanun, ölüme bağlı tasarruflar ve sağlararası kazandırmalar arasında belirli bir tenkis sırası öngörür. Birden fazla kişiye farklı tarihlerde kazandırma yapılmışsa hangi tasarrufun ne oranda azaltılacağı bu sıraya göre belirlenir.

Bu nedenle bütün kazandırmalar aynı davada tek oranla rastgele azaltılmaz. Tereke ve kazandırmaların kronolojisi çıkarılmalıdır.

Hangi Belgeler Gereklidir?

Mirasçılık belgesi, tapu kayıtları ve tedavüller, banka hareketleri, bağış veya satış sözleşmeleri, vasiyetname, tereke borçları ve malvarlığının ölüm tarihindeki değerini gösteren kayıtlar önemlidir.

Taşınmazın yalnız bugünkü değerine bakmak yeterli değildir. Değerleme tarihi, hangi hesap aşamasında bulunulduğuna göre değişebilir.

Pratik Yol Haritası: Tenkis Hesabına Nereden Başlanır?

Öncelikle ölüm tarihi itibarıyla yasal mirasçılar belirlenir ve her birinin yasal miras payı hesaplanır. Ardından davacının saklı pay oranı tespit edilir. Bu aşama tamamlanmadan “şu taşınmazın yarısını istiyorum” şeklinde sağlıklı bir talep kurulamaz.

İkinci aşamada terekenin aktif ve pasifi çıkarılır. Tapular, banka hesapları, şirket payları ve alacakların yanında tereke borçları da belirlenir. Miras bırakanın yaşamında yaptığı ve kanunen hesaba eklenecek kazandırmalar kronolojik olarak listelenir.

Son olarak tasarruf edilebilir kısım ile yapılan kazandırmalar karşılaştırılır. Vasiyetname, bağış veya diğer kazandırmaların hangi sırayla tenkis edileceği belirlenir. Öğrenme tarihi ayrıca belgelenmeli ve bir yıllık sürenin tartışmaya açılmaması sağlanmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

Tenkis davasını vasiyetnamenin iptali veya muris muvazaasıyla aynı dava sanmak en temel hatadır. Bir diğer hata, yalnız bugün mevcut mallara bakıp yaşam boyunca yapılan kanunen hesaba girebilecek kazandırmaları araştırmamaktır. Saklı pay hesabını yasal miras payıyla karıştırmak ve öğrenmeden başlayan bir yıllık süreyi göz ardı etmek de ciddi hak kaybı yaratabilir.

Sık Sorulan Sorular

Babam bütün malını kardeşime bıraktı. Hiçbir şey alamaz mıyım? Saklı paylı mirasçıysanız saklı payınızı koruyan tenkis talebi gündeme gelebilir.

Kardeşlerin saklı payı var mı? Hayır. Güncel sistemde kardeşler saklı paylı mirasçı değildir.

Tenkis vasiyetnameyi tamamen iptal eder mi? Hayır. Tasarruf, saklı payı ihlal ettiği ölçüde kanuni sınıra indirilir.

Bir yıllık süre ne zaman başlar? Saklı pay ihlalinin öğrenildiği tarihten itibaren başlar; ayrıca kanunda on yıllık üst süre vardır.

Yayın Notu

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Tenkis davalarında saklı pay hesabı, terekeye eklenecek kazandırmalar, devirlerin gerçek niteliği ve özellikle bir yıllık süre somut dosyaya göre incelenmelidir.