Tenkis Davası: Saklı Payı İhlal Edilen Mirasçı Ne Yapabilir?

Tenkis davası, mirasbırakanın bazı kazandırmaları nedeniyle saklı payı zedelenen mirasçının, kanuni korumadan yararlanabilmek için başvurduğu hukuki yoldur. Her bağış, satış veya vasiyet kendiliğinden tenkise tabi olmaz; saklı pay sahibi mirasçının durumu, terekenin değeri ve mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısım birlikte hesaplanmalıdır.

Tenkis davasının hukuki dayanağı nedir?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 560. maddesi, saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçıların mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebileceğini düzenler. Tenkisin amacı her tasarrufu bütünüyle geçersiz saymak değil, saklı payı koruyacak ölçüde indirime gidilmesini sağlamaktır.

Kimler saklı pay sahibi olabilir?

Saklı pay kavramı, kanunun belirlediği mirasçılar için söz konusudur. Hangi mirasçının saklı pay hakkı bulunduğu ve oranı, TMK m.505 ve 506 çerçevesinde mirasçılık durumuna göre belirlenir. Mirasbırakanın sağ kalan eşi, altsoyu ve olayın mirasçılık düzeni bu hesapta önem taşır. Tüm yasal mirasçıların saklı pay oranının aynı olduğu varsayılamaz.

Her bağış veya vasiyet tenkise tabi midir?

Tenkis için öncelikle saklı payın zedelenip zedelenmediği belirlenmelidir. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ve kanunun tenkise elverişli saydığı belirli sağlararası kazandırmalar incelenir. Bir işlemin tapuda satış olarak görünmesi, gerçek niteliği hakkındaki tartışmayı tek başına sona erdirmez; ancak muris muvazaası ve tenkis farklı hukuki şartlara dayanan taleplerdir.

Tereke ve saklı pay hesabı nasıl yapılır?

Mirasın açıldığı tarihteki tereke malvarlığı ve borçlar belirlenir; kanunun hesaba katılmasını gerektirdiği kazandırmalar ile indirim kalemleri ayrıca değerlendirilir. Tapu kayıtları, araç ve şirket payları, banka hesapları, alacaklar, borçlar ve önceki bağışlar bu araştırmaya dahil olabilir. Tasarruf edilebilir kısım ve saklı pay hesabı, eksik malvarlığı verisiyle güvenilir biçimde yapılamaz.

Tenkiste hangi sıraya uyulur?

TMK m.570 uyarınca tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar öncelikle ölüme bağlı tasarruflardan yapılır. Bunlar yeterli olmazsa sağlararası kazandırmalara en yeni tarihlisinden geriye doğru gidilir. Kamu tüzel kişilerine ve kamuya yararlı dernek ile vakıflara yapılan kazandırmalar hakkında kanunda ayrıca bir son sıra düzenlemesi bulunur.

Tenkis davasında süre ne kadardır?

TMK m.571'e göre dava açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden başlayarak on yıllık hak düşürücü süre uygulanır. Bir tasarrufun iptalinin önceki tasarrufu yürürlüğe sokması ve tenkis iddiasının def'i olarak ileri sürülmesi bakımından maddede özel hükümler yer alır.

Süre hesabında yalnız ölüm tarihini veya bir taşınmazın devir tarihini esas almak her durumda doğru değildir. Zedelenmenin ne zaman öğrenildiği, tasarrufun türü ve kanundaki özel başlangıç olayları somut belgelerle belirlenmelidir. Mirasbırakan hayattayken henüz açılmamış mirasa dayanarak tenkis davası açılamaz.

Dava kimlere karşı yöneltilir?

İstem, tenkise konu olabilecek kazandırmalardan yararlanan ilgililere yöneltilir. Hangi kazandırmanın ne ölçüde tenkise tabi tutulabileceği belirlenmeden yalnız tapu kayıtlarında adı geçen kişilere karşı genel bir talep ileri sürmek isabetli olmayabilir. Taraf sıfatları, kazandırmanın niteliği ve tenkiste sıra birlikte incelenmelidir.

Tenkis ile muris muvazaası davası aynı mıdır?

Muris muvazaasında görünürdeki işlemin gerçek iradeyi yansıtıp yansıtmadığı tartışılırken tenkiste, mirasbırakanın geçerli kazandırmalarının saklı payı aşıp aşmadığı değerlendirilir. Bu iki hukuki yolun delilleri ve sonuçları aynı değildir. Bir uyuşmazlıkta hangi istemlerin birlikte veya alternatif olarak ileri sürülebileceği somut olayın özelliklerine göre belirlenmelidir.

Hangi belgeler önemlidir?

Mirasçılık belgesi, ölüm kaydı, vasiyetname veya miras sözleşmesi, tapu geçmişi, banka ve şirket kayıtları, bağış veya bedel ödeme belgeleri, tereke borçları ve tarafların ilgili yazışmaları incelenebilir. Malvarlığı araştırmasında yalnız mevcut taşınmazlarla yetinmemek, geçmiş kazandırmaları da hukuka uygun biçimde belirlemek gerekir.

Dava sonucunda ne talep edilir?

Tenkisin kapsamı, saklı paya yönelik ihlalin giderilmesiyle sınırlıdır. Kazandırmanın konusu, tasarrufun nasıl yerine getirildiği ve aynen iade veya parasal değer üzerinden çözüm gerekip gerekmediği somut olaya göre incelenir. Gerektiğinde uygun eda taleplerinin ayrıca kurulması ve hesap için bilirkişi incelemesi yapılması gündeme gelebilir.

Sık karşılaşılan hatalar

Terekenin aktif ve pasifleri belirlenmeden saklı pay tutarı hesaplamak, her devir işlemini doğrudan tenkis sebebi saymak, tenkiste kanuni sırayı göz ardı etmek ve bir yıllık öğrenme süresi ile on yıllık üst süreyi karıştırmak hak kaybı riski doğurur. Başvuru öncesi malvarlığı tablosu, tasarruf tarihleri ve öğrenme olguları ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Sonuç

Tenkis davasında temel inceleme, mirasçının saklı payının zedelenip zedelenmediği ve bu zedelenmenin hangi tasarruflar üzerinden hangi sırayla giderileceğidir. Mirasçılık durumu, tereke değerleri, kazandırma belgeleri ve TMK m.571'deki süreler birlikte değerlendirilmeden güvenilir bir sonuca varılamaz.

Kanuni kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m.560 ve devamı (UYAP Mevzuat)