Alacağın Devri: Bir Borç Başka Kişiye Nasıl Temlik Edilir?

Alacağın devri, alacaklının mevcut alacağını üçüncü bir kişiye geçirmesidir. Günlük dilde “temlik” olarak da anılır. Borcun devrinden farklı olarak burada borçlu değişmez; alacaklı değişir. Kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça borçlunun bu işleme onay vermesi gerekmez.

Borçlunun rızası gerekli mi?

TBK m.183’e göre kural olarak hayır. Alacaklı, borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü kişiye devredebilir. Ancak kanunda özel yasak varsa, taraflar geçerli bir devir yasağı kararlaştırmışsa veya alacağın niteliği devre elverişli değilse sonuç değişir.

Temlik sözleşmesi hangi şekilde yapılmalı?

TBK m.184, alacağın devrinin geçerliliğini yazılı şekle bağlar. Devir sözleşmesinde devredilen alacağın hangi borç ilişkisine ait olduğu belirlenebilir olmalıdır. Sadece ileride devir yapma sözü ise aynı geçerlilik şekline tabi değildir.

Borçluya bildirim şart mı?

Bildirim devrin geçerlilik şartı değildir; ancak ödeme güvenliği açısından çok önemlidir. TBK m.186’ya göre devir borçluya bildirilmemişse borçlu önceki alacaklıya iyiniyetle ödeme yaparak borcundan kurtulabilir. Yeni alacaklı bu nedenle devri ispatlayan belgeyle borçluya açık bildirim yapmalıdır.

Borçlu yeni alacaklıya hangi itirazları yapabilir?

Borçlu, devri öğrendiği sırada eski alacaklıya karşı sahip olduğu savunmaları kural olarak yeni alacaklıya karşı da ileri sürebilir. Borcun daha önce ödenmiş olması, alacağın hiç doğmaması, zamanaşımı veya şartları oluşmuş takas gibi konular somut olaya göre önem taşıyabilir.

Alacakla birlikte teminatlar da geçer mi?

Devir yalnız ana alacağın isim değiştirmesi değildir. Alacağa bağlı öncelik hakları ve yan hakların yeni alacaklıya geçmesi mümkündür; ancak kefalet, rehin, ipotek veya kambiyo senedi gibi özel teminatlarda kendi şekil ve sicil kuralları ayrıca kontrol edilmelidir.

İcra takibi başlamışsa

Alacak icra takibi başladıktan sonra devredilmişse yeni alacaklının dosyada hangi belgeyle işlem yapacağı ve taraf değişikliğinin nasıl yürütüleceği ayrıca icra hukuku konusudur. Devralan yalnız temlik sözleşmesine değil, takip dosyasındaki mevcut kesinleşme, ödeme ve haciz durumuna da dikkat etmelidir.

Temlikten önce hangi belgeler görülmeli?

Asıl sözleşme veya fatura, ödeme kayıtları, borçlunun itirazları, varsa icra dosyası, teminat belgeleri ve devir yasağı hükümleri incelenmelidir. Özellikle tartışmalı veya kısmen ödenmiş bir alacakta sadece “alacağın tamamı devredildi” cümlesi sonradan yeni uyuşmazlık yaratabilir.