Kombi, Klima ve Beyaz Eşya Arızalarında Masrafı Kiracı mı Ev Sahibi mi Öder?

Kiralanan evde kombi, klima, ankastre cihaz veya başka bir demirbaş arızalandığında masrafın otomatik olarak kiracıya ya da ev sahibine ait olduğu söylenemez. Önce cihazın kiralananla birlikte teslim edilen demirbaş olup olmadığı ve arızanın neden kaynaklandığı belirlenmelidir.

Temel Kural: Kiraya Veren Kullanıma Elverişli Tutmalı

TBK m.301’e göre kiraya veren, kiralananı kararlaştırılan kullanım amacına elverişli durumda teslim etmek ve sözleşme süresince bu durumda bulundurmakla yükümlüdür. Kiralananla birlikte teslim edilen ve konutun olağan kullanımının parçası olan kombi, ankastre cihaz veya bazı demirbaşların esaslı arızaları bu yükümlülük kapsamında kiraya verene ait olabilir.

Ancak her teknik servis faturası otomatik olarak ev sahibine yüklenmez. Arızanın cihazın eskimesinden mi, kiracının hatalı kullanımından mı yoksa olağan bakım eksikliğinden mi kaynaklandığı belirlenmelidir.

Kiracının Olağan Bakım ve Temizlik Giderleri

TBK m.317, kiracının kiralananın olağan kullanımı için gerekli temizlik ve bakım giderlerini ödemekle yükümlü olduğunu düzenler. Filtre temizliği, kullanım kılavuzunda öngörülen küçük periyodik bakım veya kiracının günlük kullanımından kaynaklanan basit işlemler somut olaya göre bu kapsama girebilir.

Buna karşılık cihazın ana kartının yanması, ekonomik ömrü nedeniyle kompresör veya eşanjör değişmesi gibi esaslı onarımlar çoğu zaman “olağan temizlik ve bakım” kavramının dışında değerlendirilir. Teknik servis raporu ayrım için önemlidir.

Kombi Arızasında Kim Öder?

Kombi kiralananın demirbaşı olarak teslim edilmişse cihazın yaşlanması, parça ömrü veya kiracının kusuru bulunmayan teknik arıza nedeniyle gereken esaslı tamir kural olarak kiraya verenin kiralananı elverişli durumda bulundurma borcuyla ilişkilidir.

Kiracı su basıncını sürekli yanlış kullanmış, donmaya karşı gerekli temel önlemi almamış veya yetkisiz müdahaleyle cihazı bozmuşsa kusuru ölçüsünde sorumluluğu gündeme gelebilir. Servis fişinde arıza sebebinin yazılması bu nedenle çok değerlidir.

Yıllık Kombi Bakımı Kime Ait?

Periyodik bakım ile arıza onarımı birbirinden ayrılmalıdır. Olağan kullanımı sürdürmeye yönelik rutin bakımın kiracıya ait olduğu kabul edilebilir; fakat bakım sırasında cihazın değişmesi gereken pahalı ana parçasının ekonomik ömrü nedeniyle arızalı olduğunun tespit edilmesi hâlinde parça ve esaslı onarım bedeli farklı değerlendirilebilir.

Sözleşmede bakım giderine ilişkin hüküm varsa emredici kira hükümleri ve giderin niteliğiyle birlikte okunmalıdır. “Her türlü tamir kiracıya aittir” şeklindeki geniş kayıt, kiraya verenin kanuni temel yükümlülüklerini her durumda ortadan kaldırmaz.

Klima Arızasında Aynı Kural mı Uygulanır?

Klima evle birlikte demirbaş olarak kiracıya teslim edilmişse arıza nedeni üzerinden benzer ayrım yapılır. Gaz kaçağı, kompresör arızası veya cihazın ekonomik ömrü ile basit filtre temizliği aynı değildir. Kiracı kendi getirdiği klimadan elbette kendisi sorumludur; ancak ev sahibinin demirbaş olarak bıraktığı cihaz için durum farklıdır.

Klima montajı sırasında duvara veya tesisata zarar verilmesi gibi kiracının yaptırdığı işlemden doğan hasarlar kiracının sorumluluğuna yol açabilir.

Buzdolabı, Çamaşır Makinesi ve Ankastre Cihazlar

Eşyalı kiralanan evde buzdolabı, çamaşır makinesi, fırın veya bulaşık makinesi kira ilişkisinin parçası olarak teslim edilmiş olabilir. Teslim listesi veya demirbaş tutanağı bulunması hangi cihazın ev sahibine ait olduğunu ispat açısından önemlidir.

Cihaz normal eskime nedeniyle bozulmuşsa esaslı tamir/değişim kiraya verene ait olabilir. Kiracı cihazı talimata aykırı kullanmış, fiziksel darbe vermiş veya bakım ihmaliyle arızaya sebep olmuşsa zarar sorumluluğu farklılaşır.

Arıza Çıkınca Kiracı Önce Ne Yapmalı?

Kiracı arızayı gecikmeden kiraya verene bildirmelidir. TBK sistemi kiracının gidermekle yükümlü olmadığı ayıpları kiraya verene bildirme borcunu da öngörür. Küçük arıza büyümeden yazılı bildirim yapılması hem zararın artmasını önler hem de kimin ne zaman haberdar olduğunu ispatlar.

WhatsApp veya e-posta bildirimi yapılırken yalnız “kombi bozuk” denmemeli; hata kodu, servis tespiti ve fotoğraf mümkünse eklenmelidir. Acil durumda sağlık veya donma riski varsa hızlı çözüm ihtiyacı ayrıca belirtilmelidir.

Kiraya Veren Tamir Ettirmezse

Kiralananın kullanımını ciddi biçimde etkileyen ve kiracının sorumlu olmadığı ayıp giderilmezse TBK’nın ayıba ilişkin hükümleri kapsamında giderim, kira bedelinde indirim veya koşullarına göre başka haklar gündeme gelebilir. Kiracı kendi başına pahalı parça değiştirip bedeli otomatik kiradan düşmeden önce hukuki ve teknik şartları değerlendirmelidir.

Acil onarım yapılmışsa servis raporu, fatura ve önceden yapılan bildirim saklanmalıdır. Sonradan bedelin kimin üzerinde kalacağı bu belgeler üzerinden tartışılır.

Kiracı Tamir Bedelini Kiradan Kesebilir mi?

Kiracının “servisi çağırdım, 10.000 TL’yi kiradan düştüm” demesi her durumda risksiz değildir. Mahsup hakkının koşulları, borcun kime ait olduğu ve kiraya verene bildirim yapılıp yapılmadığı önemlidir. Hatalı kesinti kiracıyı kira borcunda temerrüt tartışmasıyla karşı karşıya bırakabilir.

En güvenli yol arızayı ve maliyeti yazılı bildirmek, mümkünse kiraya verenle onarım yöntemi konusunda anlaşmak ve uyuşmazlık varsa kira borcunun güvenli şekilde ifasını sürdürmektir.

Servis “Kullanıcı Hatası” Yazdıysa

Yetkili veya teknik servisin kullanıcı hatası raporu önemli delildir; ancak her durumda kesin ve tartışılmaz değildir. Raporda hangi parçanın nasıl zarar gördüğü, hatanın hangi kullanım davranışından kaynaklandığı ve cihazın yaşı açıklanmalıdır. Yalnız standart kutucuğun işaretlenmesi uyuşmazlığı tamamen çözmeyebilir.

Kiracı rapora katılmıyorsa bağımsız teknik inceleme veya ikinci servis görüşü alabilir. Uyuşmazlık büyürse bilirkişi değerlendirmesi gerekebilir.

Cihaz Çok Eskiyse

On beş-yirmi yıllık bir kombinin ana parçası bozulduğunda sorun çoğu zaman kiracının günlük kullanımı değil cihazın ekonomik ömrüdür. Kiraya veren yalnız “eve çalışır verdim” diyerek tüm gelecekteki esaslı arıza riskini kiracıya yükleyemez.

Cihazın yaşı, geçmiş bakım kayıtları ve önceki arızalar tespit edilmelidir. Kiracı taşınırken cihaz zaten sorunluysa teslimde bunu yazılı kayda almak ilerideki ispatı kolaylaştırır.

Kiracı Cihazı Kendi İmkânıyla Değiştirirse

Kiracı ev sahibine haber vermeden eski kombiyi söküp farklı cihaz takarsa mülkiyet, masraf ve eski cihazın akıbeti konusunda uyuşmazlık çıkabilir. Esaslı değişikliklerde kiraya verenin rızası ve teknik mevzuat önemlidir.

Yeni cihaz için yapılan masrafın tamamının ev sahibinden istenebileceği varsayılmamalıdır. Zorunluluk, bildirim, makul maliyet ve kiraya verenin yükümlülüğü ayrı ispatlanmalıdır.

Doğalgaz ve Elektrik Güvenliği

Kombi, şofben ve elektrikli cihaz arızaları bazen yalnız para meselesi değil can güvenliği sorunudur. Gaz kokusu, karbonmonoksit riski, elektrik kaçağı veya yangın tehlikesinde cihaz kullanılmamalı ve yetkili acil/teknik birimlere başvurulmalıdır. Delil toplamak için tehlikeli cihazı çalıştırmaya devam etmek doğru değildir.

Güvenlik nedeniyle taşınmaz geçici olarak kullanılamıyorsa bu durumun kira ilişkisine etkisi somut ayıbın ağırlığı ve giderim süresi üzerinden ayrıca değerlendirilir.

Depozitodan Arıza Bedeli Kesilebilir mi?

Kira sonunda ev sahibi, kiracının kusuruyla bozulan cihaz için gerçek zararını depozito hesabında ileri sürebilir. Ancak normal eskime ve ekonomik ömür nedeniyle ortaya çıkan arıza kiracıya yüklenmemelidir. Yeni cihazın tamamının bedelini, eski ve ömrünü doldurmuş cihaz yerine otomatik olarak istemek de zarar hesabı bakımından tartışmalıdır.

Teslim öncesi-sonrası fotoğraflar, cihazın modeli/seri numarası, servis raporu ve fatura değerlendirilmelidir.

Sözleşmedeki “Tüm Tamirat Kiracıya Aittir” Maddesi

Kira sözleşmelerinde standart olarak “her türlü bakım ve onarım kiracıya aittir” hükmü görülebilir. Bu kayıt tek başına kiraya verenin TBK m.301 kapsamındaki kiralananı kullanıma elverişli bulundurma yükümlülüğünü sınırsız biçimde ortadan kaldırdığı anlamına gelmez.

Sözleşme hükmü, cihazın niteliği, arızanın sebebi ve konut/çatılı işyeri kiralarındaki emredici koruma birlikte değerlendirilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

Kiracının en sık hatası arızayı bildirmeden pahalı tamir yaptırıp kiradan kesmektir. Ev sahibinin en sık hatası her arızayı “kullanıcı hatası” saymak ve cihazın yaşını göz ardı etmektir. Tarafların ortak hatası servis raporunda arıza sebebini yazdırmamaktır.

Arıza çıktığında üç belge çok işe yarar: yazılı bildirim, teknik servis tespiti ve fatura. Bunlar kimin ne kadar sorumlu olduğunu soyut tartışmadan somutlaştırır.

İlgili resmî mevzuat

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m.301, m.317 ve m.318. Kanun hükümlerinin uygulanmasında somut olayın özellikleri, sonraki değişiklikler ve ilgili özel düzenlemeler ayrıca dikkate alınmalıdır.

Sonuç

Kombi, klima ve beyaz eşya arızalarında masrafın kime ait olduğu tek cümleyle belirlenemez. Kiraya veren kiralananı kullanıma elverişli durumda tutmakla, kiracı ise olağan kullanım için gerekli temizlik ve bakım giderleriyle ve kendi kusurundan doğan zararla sorumludur.

Cihazın demirbaş olup olmadığı, yaşı, arızanın teknik nedeni ve tarafların zamanında yaptığı bildirim birlikte incelenmelidir. Özellikle esaslı parça değişimi ile rutin bakım birbirinden ayrılmalıdır.

Uygulamada Dosya Kontrolü

Dosya hazırlanırken olayın tarih sırası, tarafların ilk beyanları, resmî kayıtlar ve sonradan elde edilen teknik belgeler birbirinden ayrılmalıdır. İlk anlatımla sonraki deliller arasında fark varsa bu çelişki yok sayılmamalı, açıklanmalıdır.

Başvurunun amacı da net kurulmalıdır. Ceza, tazminat, sigorta, kira veya alacak sonucu aynı olaydan doğabilse bile her talebin şartı ve ispatı ayrıdır. Belge kalabalığı yerine her belgenin hangi hukuki soruya cevap verdiği gösterilmelidir.

Arıza Kiracının Eşyasına Zarar Verirse

Kombi su kaçırdığı için kiracının mobilyası veya elektronik eşyası zarar görmüşse yalnız kombi tamir bedeli değil, ikincil zararlar da gündeme gelebilir. Kiraya veren arızayı önceden biliyor ve gidermemişse kusur ve nedensellik değerlendirmesi farklılaşabilir. Kiracı da arızayı fark ettiği hâlde bildirmeyip zararın büyümesine sebep olmuşsa kendi davranışı dikkate alınabilir.

Zarar gören eşyaların fotoğrafları, servis raporu, daha önceki arıza bildirimleri ve satın alma/onarım belgeleri saklanmalıdır.

Arızalı Cihaz Yüzünden Ev Kullanılamıyorsa

Kışın kombinin uzun süre çalışmaması veya temel tesisat arızası konutun kullanımını ciddi biçimde etkileyebilir. Ayıbın ağırlığı ve giderilme süresine göre kira bedelinde indirim, ayıbın giderilmesi veya koşulları varsa diğer haklar gündeme gelebilir. Her birkaç saatlik arıza sözleşmeyi sona erdirme hakkı doğurmaz; ölçülülük gerekir.

Kiracı alternatif ısınma veya konaklama gideri talep edecekse bu giderin zorunlu ve makul olduğunu belgelemelidir.

Ev Sahibi Servisi Kendi Seçmek İsterse

Kiraya veren, kendisine ait demirbaşın tamiri için güvendiği yetkili servisi seçmek isteyebilir. Kiracı makul süre tanımadan daha pahalı başka servis çağırırsa giderin tamamı üzerinde tartışma çıkabilir. Acil güvenlik riski varsa durum farklıdır.

Yazılı bildirimde arızanın aciliyeti ve servis için önerilen zaman belirtilirse taraflar daha kolay anlaşabilir. Randevu ve servis girişine izin verilmemesi de sorumluluk değerlendirmesini etkileyebilir.

Garanti Kapsamındaki Cihazlar

Cihaz garanti kapsamındaysa ücretsiz servis veya parça değişimi mümkün olabilir. Kiraya verenin garanti belgesi ve faturayı saklaması, kiracının da arıza hâlinde yetkisiz müdahaleden kaçınması önemlidir. Yetkisiz tamir garanti hakkını kaybettirebilir.

Garanti kapsamında ücretsiz giderilebilecek arıza için gereksiz ücret ödenmişse bu bedelin kime yükletileceği ayrıca tartışılır. Önce garanti ve yetkili servis koşulları kontrol edilmelidir.

---

Bu metin genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Uygulanacak hüküm ve başvuru süreleri, somut olayın özellikleri ile yürürlükteki mevzuata göre değerlendirilmelidir.