Limited Şirkette Ortaklıktan Çıkma ve Ayrılma Akçesi Nasıl Belirlenir?
Güncelleme tarihi: 3 gün önce
Limited şirket ortağı, şirketten ayrılmak istediğinde payını yalnızca nominal sermaye bedeli üzerinden geri almak zorunda değildir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.638–642; çıkma hakkının dayanağını, haklı sebeple mahkemeye başvurulmasını, diğer ortakların çıkmaya katılmasını, ayrılma akçesinin gerçek değerini ve ödemenin hangi koşullarda muaccel olacağını düzenler. Ortaklıktan çıkma, pay devri ve şirketin feshi birbirinden farklı hukuki işlemlerdir.
Limited şirket ortağı hangi yollarla ayrılabilir?
Önce şirket sözleşmesi incelenir. TTK m.638/1 uyarınca sözleşme ortağa çıkma hakkı tanıyabilir ve bunun kullanımını belirli şartlara bağlayabilir. Sözleşmede çıkma hakkı bulunmasa dahi TTK m.638/2 gereğince haklı sebepler varsa ortak mahkemeden çıkmasına karar verilmesini isteyebilir. Payın başka bir kişiye devredilmesi ise TTK m.595 çerçevesinde ayrı şekil ve onay şartlarına tabidir; her pay devri ayrılma akçesi davası değildir.
Haklı sebep ne zaman oluşabilir?
Şirketin faaliyetlerini, ortaklık ilişkisini veya ortağın kanuni haklarını sürdürmesini ciddi biçimde etkileyen olaylar haklı sebep tartışması yaratabilir. Sürekli bilgi verilmemesi, şirket kaynaklarının kötüye kullanılması, yönetim kararlarının sistemli biçimde dışlayıcı hâle gelmesi, ortaklar arasındaki güven ilişkisinin şirket faaliyetini işlemez kılacak ölçüde bozulması gibi iddialar tek başına etiket olarak değil, şirket defterleri, genel kurul kararları ve somut davranışlarla incelenir. Basit görüş ayrılığı veya beklenen kârın elde edilememesi kendiliğinden haklı sebep sayılmaz.
TTK m.638/2 mahkemeye dava sırasında davacı ortağın ortaklık hak ve borçlarından bazılarının veya tümünün dondurulması ya da durumunun güvence altına alınması için önlem alma imkânı tanır. İstenecek tedbirin içeriği somut uyuşmazlığın gereklilikleriyle sınırlı olmalıdır.
Diğer ortaklar da çıkmaya katılabilir mi?
TTK m.639'a göre sözleşmesel çıkma talebi veya haklı nedenle çıkma davası diğer ortaklara gecikmeksizin bildirilmelidir. Kanundaki şartları taşıyan diğer ortaklar, haberin kendilerine ulaşmasından itibaren bir ay içinde çıkmaya katılma yoluna başvurabilir. Bütün ortakların ayrılma koşulları aynı biçimde değerlendirilmeyebilir; madde, birden çok ayrılan ortak için eşit işlem ve pay oranı esasını ayrıca düzenler.
Ayrılma akçesi nominal sermaye payı mıdır?
Hayır. TTK m.641/1 gereği ayrılan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini isteyebilir. Örneğin şirketin esas sermayesinde %20 pay sahibi olan ortağın ayrılma akçesi sadece kuruluşta koyduğu sermayenin %20'si değildir. Şirketin gayrimenkulleri, makineleri, alacakları, stokları, faaliyetinin ekonomik değeri, borçları ve diğer yükümlülükleri birlikte incelenerek gerçek şirket değeri tespit edilir. Şirket sözleşmesindeki çıkma hakkına bağlı farklı ayrılma akçesi düzenlemeleri bakımından ayrıca TTK m.641/2 dikkate alınır.
Hesap hangi tarih esas alınarak yapılır?
Haklı nedenle ortaklıktan çıkma davalarındaki yargısal uygulamada, ayrılma payının belirlenmesinde ortaklığın sona erdiği tarihe en yakın gerçek malvarlığı değerinin ve karar tarihine yakın güncel verilerin önem taşıdığı kabul edilmektedir. Bu sebeple birkaç yıl önceki bilanço defter değeri her dosyada gerçek değeri göstermeyebilir. Değerleme tarihinin, bilirkişi yönteminin ve şirket varlıklarının rayiç değerinin neden o şekilde kabul edildiğinin raporda açıklanması gerekir.
Ayrılma akçesinin hesabında hangi belgeler önemlidir?
Şirketin ticaret sicil dosyası ve esas sözleşmesi, pay defteri, bilanço ve gelir tabloları, ticari defterler, banka ve cari hesap kayıtları, taşınmaz ve taşıt kayıtları, stoklar, maddi ve maddi olmayan duran varlıklar, ilişkili kişi işlemleri ve şirket borçları birlikte değerlendirilir. Ortak tarafından şirkete verilmiş şahsi borç veya avans varsa bunlar ayrılma akçesiyle karıştırılmadan ayrıca nitelendirilmelidir. Çelişkili değerlemelerde raporun dayandığı yönteme somut itiraz sunulması önemlidir.
Ayrılma akçesi ne zaman ödenir?
TTK m.642/1 uyarınca ayrılma akçesi; şirketin kullanılabilir özkaynağa sahip olması, ayrılan kişinin esas sermaye paylarının devredilebilir olması veya esas sermayenin usulüne uygun azaltılmış bulunması hâllerinde ayrılmayla muaccel olur. Şirket bu şartların hiçbirini karşılamıyorsa talep edilen tutarın tamamı otomatik olarak derhâl ödenebilir hâle gelmiş sayılmaz. Maddenin üçüncü fıkrası, ödenmeyen kısmı diğer şirket alacaklılarından sonra gelen özel bir alacak olarak düzenler; kullanılabilir özkaynağın yıllık raporda tespiti ayrıca önem taşır. Hüküm tarihine göre belirlenen pay bedeli ile faiz başlangıcı farklı hukuki sorular olduğundan karar ve ödeme koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Dava kime karşı ve hangi mahkemede açılır?
Haklı sebeple çıkma davası esas itibarıyla ortağı olunan limited şirkete yöneltilir; diğer ortaklara otomatik olarak ayrılma akçesi borcu yüklenmez. Şirket ortaklığından çıkma ve pay bedeli talebi ticaret şirketine ilişkin uyuşmazlıktır; görev ve dava şartları talep türüne göre kontrol edilmelidir. Özellikle parasal ayrılma akçesi talebinin dava şartı arabuluculuk kapsamında olup olmadığı ve birlikte ileri sürülen taleplerin niteliği dava açılmadan önce değerlendirilmelidir.
Ortaklıktan çıkma ile şirketin feshi aynı mıdır?
Ortaklıktan çıkmada ortaklık ilişkisi ilgili ortak bakımından sona ererken şirket kural olarak faaliyetini sürdürür. Fesihte ise şirketin sona erdirilmesi istenir. TTK m.636 kapsamında haklı sebeple fesih talebi ile mahkemenin uygun çözüm veya çıkma yönündeki değerlendirmesi ayrı bir hukuki zemine sahiptir. Davada çıkma, ayrılma akçesi ve gerektiğinde fesih taleplerinin hangi sırayla ve nasıl ileri sürüldüğü talep sonucu bakımından önemlidir.
Sık karşılaşılan üç hata
Birinci hata, ayrılma akçesini ortağın koyduğu başlangıç sermayesiyle sınırlamaktır. İkinci hata, şirketin geçmiş bilançosunu herhangi bir rayiç değer araştırması yapmadan nihai ayrılma bedeli kabul etmektir. Üçüncü hata ise gerçek çıkma şartlarını, ödeme gücünü ve arabuluculuk/dava usulünü değerlendirmeden yalnız diğer ortakların davranışlarına odaklanmaktır.
Sonuç
Limited şirketten ayrılmak isteyen ortak bakımından ilk kontrol şirket sözleşmesi ve TTK m.638'deki çıkma sebebidir. Ayrılma hakkının oluşması ile TTK m.641'e göre gerçek pay değerinin hesaplanması ve TTK m.642'deki muacceliyet koşulları birbirinden ayrı incelenmelidir. Hesaplama ve dava stratejisinin güvenilirliği, güncel ve doğrulanabilir şirket kayıtlarına bağlıdır.
Kanuni dayanak ve kararlar
Bu metin genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Uygulanacak hüküm ve başvuru süreleri, somut olayın özellikleri ile yürürlükteki mevzuata göre değerlendirilmelidir.
Yorumlar