Senette Tarih Yanlış Yazıldıysa Senet Geçersiz Olur mu?

Senette tarih hatası denildiğinde önce hangi tarihin sorunlu olduğu belirlenmelidir. Bonoda düzenlenme tarihi ile vade aynı işlevi görmez. Türk Ticaret Kanunu m.776, düzenlenme tarihini bononun zorunlu unsurları arasında sayar; vade de kural olarak zorunlu unsurdur ancak TTK m.777 vade hiç gösterilmemişse senedi görüldüğünde ödenecek bono olarak kabul eden özel bir tamamlayıcı kural getirir. Bu nedenle 'tarih yanlış' iddiası, tarihin hiç bulunmaması, yazım hatası, sonradan değiştirilmesi veya açık senedin sonradan doldurulması ihtimallerinden hangisinin söz konusu olduğuna göre ayrı değerlendirilmelidir.

Düzenlenme Tarihi Neden Önemlidir?

Düzenlenme tarihi, TTK m.776 kapsamında bononun şekli unsurlarındandır. Senette düzenlenme tarihinin hiç bulunmaması ile mevcut bir tarihin gerçeğe aykırı veya hatalı olduğu iddiası aynı hukuki sorun değildir. Tarihin senet metnindeki diğer kayıtlarla uyumu, düzenleyenin imzası, senedin hangi ilişki için verildiği ve varsa sonradan yapılan eklemeler birlikte incelenmelidir.

Vade Yanlış Yazılmışsa Ne Olur?

Vade, ödeme zamanını gösterir. TTK m.777 uyarınca vade hiç yazılmamış bir bono görüldüğünde ödenecek sayılabilir. Buna karşılık yazılmış bir vadenin kendi içinde çelişkili, imkânsız veya kanundaki vade türleriyle uyumsuz olması ayrıca incelenir. Dolayısıyla vade alanındaki her yazım hatasının otomatik olarak aynı sonucu doğurduğu söylenemez; senedin bütünü görülmeden geçerlilik hakkında kesin kanaat kurulması doğru değildir.

Tarih Sonradan Doldurulmuşsa Açık Senet Kuralları Gündeme Gelebilir

Senet imzalanırken bazı kısımlar boş bırakılmış ve daha sonra doldurulmuşsa TTK m.778 göndermesiyle TTK m.680 önem kazanır. Açık senedin taraflar arasındaki doldurma anlaşmasına aykırı tamamlandığı ileri sürülebilir; ancak senet üçüncü bir hamile geçmişse hamilin iyi niyeti ve iktisap sırasındaki durumu savunmanın kapsamını etkiler. Bu nedenle boş bırakılan alanın ne olduğu ve doldurma yetkisinin kapsamı somut delillerle ortaya konulmalıdır.

Senet Metni Sonradan Değiştirilmişse

TTK m.778, senet metnindeki değişikliklere ilişkin TTK m.748 hükmünü de bonolara uygular. Buna göre değişiklikten sonra imza atanlar değişmiş metne, değişiklikten önce imza atanlar ise eski metne göre sorumlu olabilir. Bu nedenle tarih üzerinde kazıntı, silinti, farklı kalem veya sonradan ekleme şüphesi varsa senedin aslının incelenmesi kritik önem taşır.

Fotoğraf veya Fotokopi Neden Yeterli Olmayabilir?

Tarih, imza veya sonradan ekleme tartışması bulunan bir dosyada yalnız telefon fotoğrafı üzerinden kesin sonuca gitmek risklidir. Senedin aslı; kalem, mürekkep, fiziksel müdahale, imza ve diğer kayıtların birlikte incelenebilmesi için önem taşır. Gerektiğinde bilirkişi incelemesinin kapsamı da senedin aslındaki fiziksel özelliklere göre belirlenebilir.

İcra Takibi Başlamışsa Önce Tebliğ Tarihini Kontrol Edin

Bono kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibe konulmuşsa şekil tartışmasından önce ödeme emrinin ne zaman tebliğ edildiği ve takip dosyasındaki senet örneği kontrol edilmelidir. Kambiyo takibinde borca, imzaya ve senedin kambiyo vasfına ilişkin başvurular özel ve kısa sürelere bağlı olabildiğinden, yanlış tarih iddiasının hangi hukuki yol içinde ileri sürüleceği dosyanın aşamasına göre belirlenmelidir.

Dosyada Hangi Belgeler Birlikte İncelenmeli?

Senedin aslı, senedin verilmesine temel olan sözleşme veya ticari ilişki, banka hareketleri, ödeme açıklamaları, teslim veya fatura kayıtları, tarafların mesaj ve e-postaları ile senedin ne zaman ve hangi amaçla teslim edildiğini gösteren belgeler birlikte değerlendirilmelidir. Tarih hatasının maddi yazım yanlışı mı, yetkisiz doldurma mı yoksa sonradan metin değişikliği mi olduğu bu bütünlük içinde belirlenir.

Sonuç

Senetteki tarih hatası için tek cümlelik 'geçerlidir' veya 'geçersizdir' cevabı doğru değildir. Düzenlenme tarihi, vade, açık senet ve sonradan değişiklik farklı hukuki rejimlere tabidir. Önce hatanın türü, ardından senedin aslı ve takip aşaması belirlenmeli; hukuki yol buna göre seçilmelidir.

Vade Yazılmaması ile Düzenleme Tarihinin Eksik Olması Farklıdır

TTK m.776 bononun zorunlu unsurlarını sayar. TTK m.777/2 ise üzerinde vade gösterilmeyen bononun görüldüğünde ödenecek bono sayılacağını düzenler. Bu nedenle yalnız vade hanesinin boş olması senedi her durumda geçersiz yapmaz. Buna karşılık düzenleme tarihinin bulunmaması, düzenleme yerinin yokluğu veya birbirini dışlayan kayıtlar farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. İcra takibi veya dava öncesinde senedin aslındaki bütün tarih ve yer kayıtları birlikte okunmalıdır.

Görüldüğünde Ödenecek Senette İbraz ve Başvuru Hakları

TTK m.778'in bonolara uyguladığı vade ve ödeme hükümleri, görüldüğünde ödenmesi gereken senetlerde ibraz süresini ve başvuru borçlularına karşı hakları etkileyebilir. Yargıtay uygulamasında, bir yıllık ibraz süresinin geçmesi düzenleyenin sorumluluğunu tek başına ortadan kaldırmazken cirantalara başvuru bakımından farklı sonuç doğurabilir. Bu nedenle yalnız senette vade bulunmamasına değil hamile, cirantalara ve ibraz tarihine de bakılmalıdır.

Mevzuat Kaynakları

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.776–778) — UYAP Mevzuat. Bononun zorunlu unsurları ile vadeye ilişkin kanuni tamamlama kuralları birbirinden ayrıdır; belgenin bütünü incelenmelidir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.776, m.777, m.778; açık senet bakımından m.680; senet metnindeki değişiklik bakımından m.748.