Senet Vadesi Hafta Sonuna Gelirse Ne Zaman Ödenir?
Güncelleme tarihi: 3 gün önce
Bonoda vade tarihi ile ödeme için ibraz süresi aynı şey değildir. Belirli bir günde vadeli bonoda temel kural, senedin ödeme gününde veya onu izleyen iki iş günü içinde ödeme için ibraz edilmesidir. Bonoya, Türk Ticaret Kanunu'nun poliçeye ilişkin ödeme ve tatil günü hükümleri TTK m.778 yoluyla uygulanır.
Kısa cevap: vade hafta sonuna denk gelirse ne olur?
Vade pazar gününe veya resmî bir tatil gününe rastlıyorsa ödeme, TTK m.752 uyarınca tatili izleyen ilk iş gününde istenebilir. Bu durumda senedin üzerinde yazılı vade tarihi değişmez; fakat ödemenin talep edilebileceği gün ilk iş gününe kayar.
Cumartesi günü bakımından ise daha dikkatli olmak gerekir. TTK m.752'nin lafzı 'pazar veya diğer bir resmî tatil günü' ifadesini kullanır. Buna karşılık 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun hafta tatilinin pazar günü olduğunu ve bu tatilin cumartesi günü en geç saat 13.00'ten itibaren başladığını düzenler. Yargıtay kararlarında cumartesi vadeli bononun takip eden ilk iş gününde ödenmesini geçerli kabul eden örnekler bulunduğundan, cumartesi vadesi uygulamada pazar gününden daha nüanslıdır.
Bononun ödeme için ibraz süresi nedir?
TTK m.708/1'e göre belirli bir günde veya düzenlenme gününden ya da görüldükten belirli bir süre sonra ödenecek poliçe, ödeme gününde veya onu izleyen iki iş günü içinde ödeme için ibraz edilir. TTK m.778 uyarınca bu kural bonolar bakımından da uygulanır. Bu nedenle 'vade geçtiği anda senet doğrudan takibe konur' şeklindeki genel ifade her durumda yeterli değildir; önce ödeme günü ile kanuni ibraz süresi doğru hesaplanmalıdır.
Pazar veya resmî tatile rastlayan vade
Örneğin bononun vadesi pazar günüyse, ödeme ancak pazarı izleyen ilk iş gününde istenebilir. Aynı şekilde vade 1 Mayıs, 15 Temmuz, 29 Ekim veya kanunen genel tatil olan başka bir güne rastlıyorsa TTK m.752 devreye girer. Tatilin uzaması veya birbirini izleyen tatil günleri bulunması halinde ilk iş günü buna göre belirlenir.
Cumartesi vadeli senette neden ayrı değerlendirme gerekir?
Cumartesi konusunda kanun metni ile uygulama arasında yorum alanı vardır. TTK m.752 doğrudan cumartesi kelimesini kullanmaz. Buna rağmen Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 05.11.2015 tarihli, E.2015/4401, K.2015/14065 sayılı kararında; 30.11.2013 Cumartesi vadeli bono bedelinin takip eden pazartesi günü ödenmesini geçerli kabul eden ilk derece mahkemesi değerlendirmesine yönelik sair temyiz itirazları reddedilmiştir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 13.06.2012 tarihli, E.2012/2785, K.2012/20342 sayılı kararında da cumartesiye rastlayan süre sonu bakımından tatilden sonraki ilk iş günü esas alınmıştır.
Bu nedenle cumartesi vadeli bir bono bakımından sırf takvimde vade günü geçti diye, ödeme ve takip zamanlamasının tartışmasız olduğu varsayılmamalıdır. Özellikle ödemenin pazartesi günü yapıldığı veya aynı gün icra takibi başlatıldığı durumlarda ödeme saati, takip saati, ibraz ve varsa protesto işlemleri birlikte incelenmelidir.
Vade tarihi değişir mi?
Tatil nedeniyle ödeme gününün ilk iş gününe kayması senedin üzerindeki vade tarihini değiştirmez. Vade, bono üzerinde yazılı tarihtir. TTK m.752 yalnızca tatil gününe rastlayan vade nedeniyle ödemenin ne zaman istenebileceğini düzenler. Bu ayrım faiz, protesto, ibraz ve takip zamanı tartışmalarında önem kazanabilir.
İcra takibinden önce hangi noktalar kontrol edilmeli?
Bononun aslındaki vade tarihi ve vade türü.
Vade gününün pazar, resmî tatil veya cumartesiye rastlayıp rastlamadığı.
Ödeme yeri ve senedin ödeme için ibraz edilip edilmediği.
Vade sonrasında yapılmış banka havalesi, kısmi ödeme veya taraf yazışmaları.
Ciranta veya avalist gibi diğer kambiyo borçlularına başvuru düşünülüyorsa protesto ve başvuru süreleri.
Örnek
Vadesi pazar gününe rastlayan bir bono bakımından borçludan pazar günü ödeme talep edilmesi yerine ilk iş günü esas alınır. Cumartesi vadeli bonoda ise Yargıtay uygulaması takip eden ilk iş gününde yapılan ödemeyi geçerli sayan kararlar içerdiğinden, somut dosyada ödeme ve takip zamanlarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Mevzuat ve kararlar
Başlıca dayanaklar: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.708, m.752 ve m.778; 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun m.3; Yargıtay 19. Hukuk Dairesi 05.11.2015, E.2015/4401, K.2015/14065; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 13.06.2012, E.2012/2785, K.2012/20342.
Bu metin genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Uygulanacak hüküm ve başvuru süreleri, somut olayın özellikleri ile yürürlükteki mevzuata göre değerlendirilmelidir.
Vade günü ile ödeme için ibraz süresi aynı şey değildir
Senette yazılı vade tarihi ile hamilin senedi ödeme için ibraz edebileceği dönem birbirinden ayrılmalıdır. TTK m.708’e göre belirli bir günde veya düzenlenme gününden ya da görüldükten belirli bir süre sonra ödenecek poliçe, ödeme gününde veya onu izleyen iki iş günü içinde ödeme için ibraz edilir. TTK m.778 uyarınca bu ödeme hükümleri bonolar hakkında da uygulanır. Bu nedenle yalnız senedin üzerinde yazan tarihe bakarak ibraz süresinin sona erdiği sonucuna varmak doğru değildir.
Vade pazar veya resmî tatile rastlarsa
TTK m.752’ye göre vadesi pazara veya başka bir resmî tatil gününe rastlayan poliçenin ödenmesi ancak tatili izleyen ilk iş günü istenebilir. Aynı hüküm, kabul için ibraz ve protesto gibi poliçeye ilişkin diğer işlemlerin de tatil gününde değil iş gününde yapılmasını öngörür. Maddenin ikinci fıkrasında, bir işlemin yapılabileceği sürenin son günü pazar veya resmî tatile denk gelirse sürenin izleyen ilk iş gününe kadar uzayacağı ayrıca düzenlenmiştir. TTK m.778 nedeniyle bu kurallar bono bakımından da önem taşır.
Cumartesi vadesinde neden ayrıca dikkat gerekir?
Cumartesi günü bakımından doğrudan 'vade otomatik olarak pazartesiye geçer' şeklinde genelleme yapmak isabetli değildir. TTK m.752’nin lafzı pazar ve diğer resmî tatil günlerinden söz eder. Öte yandan 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun m.3, hafta tatilinin pazar olduğunu ve bu tatilin cumartesi günü en geç saat 13.00’ten itibaren başladığını düzenler. Bu nedenle cumartesiye rastlayan vadede yapılacak işlemin türü, saati, bankanın veya takas sisteminin işlem kabul durumu ve varsa protesto süreci birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle hak kaybı doğurabilecek kambiyo işlemlerinde yalnız takvim varsayımına güvenilmemelidir.
Bono bakımından hangi hükümler uygulanır?
TTK m.778, bononun niteliğine aykırı düşmedikçe poliçenin ödeme hakkındaki 708 ilâ 712. maddeleri ile tatil günleri ve sürelerin hesabına ilişkin 752 ilâ 756. maddelerinin bonoya da uygulanacağını açıkça belirtir. Bu yüzden bononun vadesi, ödeme için ibrazı ve tatil gününün süreye etkisi değerlendirilirken bu maddeler birlikte okunmalıdır.
Bankaya tahsile verilen senette hangi kayıtlar kontrol edilmelidir?
Senet bankaya tahsile verilmişse yalnız senet üzerindeki vade tarihine bakmak yeterli olmayabilir. Bankaya teslim tarihi, tahsil talimatı, ödeme için ibraz kaydı, varsa protesto talimatı, bankanın işlem tarihi ve senedin ne zaman iade edildiği saklanmalıdır. Özellikle cirantalara veya diğer kambiyo borçlularına başvuru hakkının korunmasının tartışıldığı uyuşmazlıklarda bu kayıtlar önem kazanabilir.
Kısa örneklerle hafta sonu ve tatil hesabı
Vade pazar gününe denk geliyorsa, ödeme ilk iş gününde istenebilir. Vade resmî tatil gününe denk geliyorsa aynı kural uygulanır. Bir ibraz veya protesto süresinin son günü pazar ya da resmî tatile rastlıyorsa süre ilk iş gününe kadar uzar. Cumartesiye rastlayan vadede ise işlemin niteliği ve fiilen hangi saatte yapılabildiği ayrıca kontrol edilmelidir; pazar gününe ilişkin kuralın cumartesiye otomatik olarak taşındığı varsayılmamalıdır.
Vade geçtiyse senet tamamen değersiz hâle gelir mi?
Vadenin veya ibraz döneminin geçmiş olması, her durumda alacağın ortadan kalktığı anlamına gelmez. Buna karşılık kambiyo senedine özgü başvuru hakları, protesto gerekliliği, zamanaşımı ve takip yolu bakımından farklı sonuçlar doğabilir. Bu nedenle 'senedin vadesi geçti, artık hiçbir şey yapılamaz' veya 'vade geçti ama hiçbir hak etkilenmez' şeklindeki iki uç yaklaşım da doğru değildir. Senedin türü, taraf sıfatları, protesto durumu ve geçen süre birlikte incelenmelidir.
Mevzuat dayanakları: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.708, m.752 ve m.778; 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun m.3.
Yorumlar